at Tormod Torfæus sin norgeshistorie er utgitt i stort format og på godt papir forteller oss mye om den sosiokulturelle statusen for nasjonal historieskriving på syttenhundretallet.


at Bjørnsons bondefortellinger om Synnøve Solbakken blir utgitt med den folkelige skriften Fraktur lenge etter at Antiqua ble brukt på hans øvrige forfatterskap forteller oss mye om hvilken lesergruppe boken henvendte seg til.


at boken om Snorre sel har illustrasjoner spekket med politisk symbolikk i utgivelsen fra nittenførtien mens den i en senere utgave fra nittensyttito har nye illustrasjoner som best kan karakteriseres som apolitiske viser med tydelighet hvordan den samfunnspolitiske konteksten har virket inn på utformingen av boken.


disse nye formene fører ikke bare til at bøkene får en ny økonomisk og sosiokulturell verdi, det fører også %eee til endringer i hvordan vi sanser en bok.


hvordan påvirker det oss at bøker som før var store eller kanskje små nå er like s£ like store på skjermen?


lydboka leser du samtidig som du vasker huset.


på enkelte lesebrett kan du til og med velge å endre skrifttype etter egen preferanse.


alt dette er gøy og interessant og tegn på at vi står midt oppi det største paradigmeskiftet siden Gutenberg en ypperlig anledning for oss i Nasjonalbiblioteket til å utforske buk£ bokformens betydning.


jeg håper alle dere som er her i dag vil besøke utstillingen og reflektere over hva bokas form har å si for deg.


muligheten står der helt fram til attende januar tjuetjue.


sjølv om det er svært mange som har bidratt i arbeidet med det denne utstillingen vil jeg benytte anledningen her og nå til å løfte fram Anne Eidsfeldt spesielt for det store og imponerende arbeidet hun har gjort.


Anne er forskningsbibliotekar og %eee i Nasjonalbiblioteket og fagansvarlig for utstillingen Lause typer og stramme bind og den kan for de av dere som ikke allerede har vært der altså ses i rommet vis-a-vis %eee gangen her.


og på hedersplass i utstillingen viser vi de to første norske trykte bøkene altså Missale Nidrosiense og Breviarium Nidrosiense.


det eg har prøvd å retta det, men det lar seg ikkje gjere.


det har kome på internett så det han heiter altså Hans, men danske kong Hans og hans son Christian er fortsatt\framleis konge i Noreg, Sverige og Danmark.


fortsatt\framleis blir kongen valt som konge hvert_fall\iallfall formelt eller utpekt av riksrådet i alle tre rike.


dette skal òg ta slutt, men det veit ingen ennå.


i Noreg så er det %eee blir Knut Alvsson drept %eee.


det medfører effektivt at dette opprøret slås ned men fortsatt\framleis er misnøya stor, svært stor, men det finst ingen organisasjon %eee som kan fremma riksrådet og det norske folkets sak kanskje utanom éin.


rariteten at Noreg er eit rike som eigentleg berre har éin nasjonal organisasjon og den er for sikkerheits skyld styrt frå Roma.


og denne kyrkjemakta, som altså ikkje veit at den snart er på veg til å forsvinna frå Noreg,


bestiller i femtennitten det største opplysnings- eller skolerings- eller kunnskaps- eller bokprosjektet i Noreg sidan Magnus Lagabøtes landslov blir nedskrive og spreidd til alle %eee embetsmenn alle domsavsigelser\domsavseiingar alle ting og storbønder i Noreg nesten %eee tre hundre år før.


og det er Missale og breviariet Nidrosiensis.


dei bøkene er i utstillinga der inne og dei bøkene er då heilt nye.


det skal vere ein ny liturgi %eee ein samla liturgi ein missale som skal ligga i alle landets kyrkjer meir enn tolv hundre i talet eit breviarie som eigentleg er nesten er som ei pocketbok som prestar og geistlege skal ha med seg rundt i heile landet.


det trykkast opp og bestillast frå Paris og frå København eit gigantprosjekt.


det er begynnelsen\byrjinga på den norske bokhistorie.


sant og utan denne historia så hadde vi då ikkje sete her i dag så då ville det vore heilt andre ting i biblioteket.


men for då å skape den derre tidsreiseillusjonen så skal det vere bitte lite grann musikk og det er då Lux illuxit som er ein sekvens altså ein %eee ein kyrkjeleg lovsong til bruk i messen og dei er til dels utskiftbare.


og denne Lux illuxit %eee er ein av dei to som har ein særleg knyting tilknyting til Olavsfeiringa.


så vi er midt inni inni denne kyrkjehistoria her og vi høyrer det då i opptak framført av Schola Santae Sunnivae.


også kan skal eg vinke til dokker når dokker kan komme inn.


alle som %eee skal bli intervjua i denne Arkivert-serien skal heretter komme inn på akkurat denne måten noko sånn lokalt lite Lucia-tog og spesielt latinistane frå skal komme inn sånn.


ja sant %eee og så no skal eg legge til også at som ein teknisk nyvinning så har vi nå ein sånn skjerm føre scenen sånn at vi ikkje skal sitte og brekke nakken på å sjå bak oss, så viss vi ser ned så er det verken i andakt eller i sjenanse.


ja her ser vi då dei to bøkene som dere\dokker kanskje har sett der inne allereie men dere\dokker ser dei på skjermen og vi har satt dei opp sånn for dere\dokker skal sjå at det eine den eine er ein stor bok sant det ser dere\dokker veldig tydeleg her.


den skal ligge på alteret, den skal vere tydeleg og lett å lese til og med for dei som ikkje ser så godt og det gjorde kanskje ikkje prestane heller på den tida.


og så er det den litle boken sant som dei skal ha når dei går rundt og har dei åtte daglege eller døgnlege messene.


så kan dei ha med seg kvar ein prest hadde ein sånn i handa slår opp og går rundt med den og %eee eg har eg har så vore så heldig å få lov til å halde desse i handa og kjent der vol£ den litle den er god å ha i handa.


og den store er stor og den slår seg opp på ein veldig flott måte, så for å seie litt om det materielle, det er veldig stort og flott med det materielle altså då skjønner ein mye\mykje meir hvordan\korleis ting har fungert, så det skal vi ta med oss.


eg har liksom veid noka bøker men den har eg ikkje veid men den er liksom som du føler at det er liksom godt å ta han.


altså for er den er den til å ha i den er jo veldig tjukk sant?


%overlapping som dei ville seie på litt over ni hundre sider.


ja den er noko sånt %eee og den har jo òg blitt %eee tjukkare fordi at den er rekonstruert den vi har då, så den har blitt litt tjukkare enn den eigentleg var og den %eee det derne ja.


berre for å ta det med ein gong for det at av dei to bøkene her missale og breviariet me skal snakka litt seinare om kor mange som blei trykt men men tolv hundre er eit minimumstal som er ganske trygt i alle fall %eee så har me tre av Missalen.


me har tre eksemplar %eee i vårt bibliotek.


ligg éin for sal i Sverige som ingen har råd til å kjøpa men breviariet som er den litle den har me ein kopi av og den er i tillegg samansett av ulike variantar som er sydd saman.


er det er det rett og s£ slett fordi at den eine har vore beskytta og lege stilt i kyrkja mens den andre den litle har vore på tur og blitt mye\mykje meir slitt?


det kan vere at det er derfor dei er er på ein måte brukt opp, men det er jo veldig vanskeleg å seie noko om sånne ting då men det er selvfølgelig\sjølvsagt den har vore ein meir ein bruksbok og %eee og den %eee Missale var jo lenger i bruk.


for når reformasjonen då kom så var det jo ikkje behov for prestar som gjekk rundt å bad bad bønner heile døgnet.


då kom der ein ny messebok, men i det mellomspranget der så hadde dei ikkje noko så då brukte dei jo då måtte dei jo bruke noko.


så då var det jo praktisk å ha den så den har liksom lege lengre i kyrkjene og kanskje ja sloppe unna på grunn av det.


altså viss ein blar gjennom Missale den store boka %eee kva er det man\ein ser då altså korleis kan du beskriva det for meg?


ja ef£ det fyrste det er måten å opne ein sånn stor bok på det er å halda han opp og så opne han la han falle opp så det er ein sånn %eee og det er ein veldig fin ting å gjere.


og viss ein då skulle opne frå begynnelsen\byrjinga så ville ein jo se våpenskjoldet til Valkendorf.


her er våpenskjoldet og og til Erik Valkendorf og sk£ s£ kven vi£ vil du fortelje oss kven Erik Valkendorf er?


han studerte i Greifswald og det må eg berre seie at ein av dei %eee breviariene vi har dei ligg i Greifswald som er hans stad.


den det eiges av ein slektning eller av ein annan %overlapping nei ikkje av ein slektning det var feil å seie.


men %eee kva eg skal seie om han han det seier noko om han at han var både ein firf£ ein kyrkjefyrste og ein verdsleg fyrste.


og så ser vi òg mitraen oppå og der ikkje sånt pavemitraen eller biskopmitraen og så ser han %eee s£ posisjonskorset og vi ser bispestaven.


%eee og hans etterfølger er Olav Engelbrektsson som er den siste erkebiskopen og som til slutt må flykta frå landet %eee men det må eg seie at det gjer òg Erik Valkendorf.


ja ja han må han må jo flykte eller han %eee han blir jo venn uvenner med Christian den andre og han blir jo òg uvenner med Sigbrit moren til Dyveke som er denne herne denne famøse historia.


Va£ Valkendorf er jo ein av dei som samarbeider med å få samla inn medgifta til Elisabeth som Christian skal gifte seg med sant og ho vi£ då vil jo ikkje ho at %eee at det skal sitte Dyveke skal sitte der og vere kongen sin kjæraste.


og Sigbrit vil i alle fall ikkje det Dyvekes mor ikkje sant så Valkendorf klarar jo å legge seg skikkeleg ut med denne mektige Sigbrit.


det er jo ein heilt heilt fantastisk historie altså.


men men det er jo òg på ein måte ja det er jo òg det er jo ikkje berre den herne historia her.


han trur jo her han har jo satt inn sin mann.


han har trossa dei norske %eee det norske dei norske teolo£ eller kyrkjelege og satt inn sin mann.


kor skummelt var det å bli uvennar med Christian den andre?


%heh det gjekk jo ikkje så godt då i dette tilfellet.


nei sant for dette her er jo då %eee for Valkendorf har formelt sett erkebispetittelen til sin død i femtentjueto %overlapping har han vore i Roma som han har stukke av til.


men han blir då uvennar med Christian den andre etter at Christian den andre har satt i gong det stockholmske blodbad for å slå ned oppstanden i Sverige så Christian den andre er jo ein heilt vill figur her.


og òg ein fyr som då ifølge Valkendorf viss du hadde spurt han og han hadde sete her så ville han sagt at han utnemna heilt ukristelege biskopar sånn som biskopen av Oslo som han då hadde utpekt som som Valkendorf meinte var eit utyske enkelt og greitt.


men men i i forlengelsen\forlenginga av det for at me snakka altså om ei bok bestilt av ein dansk adelsmann som er biskop erkebiskop i Nidaros med ein norsk liturgi %eee ein biskop som må stikke av frå Christian den andre %eee etterfølgt av ein annan biskop som må stikke av.


det var faktisk faren hans som var med på på å drepa futen.


dei dreiv mye\mykje med futedrap på den tida òg.


%eee det eg trudde ofte at det var ein slags vits at man\ein dreiv og drepte\drap futen i Setesdal men det gjorde dei altså årleg.


%eee å vere dansk fut i dalane i Noreg var ein skummel jobb %eee akkurat på på begynnelsen\byrjinga av femtenhundretalet og slutten av fjortenhundretalet.


men i alle fall desse to er kyrkjefyrstar %eee men dei er jo òg %eee politiske leiarar for den siste norske organisasjonen.


dei sit jo der og dei og og Valkendorf prøver jo òg å komme seg til København for å snakke saken for riksrådet der men det er jo då det er jo då det skjer han kommer\kjem seg jo aldri der.


men bøkene dei trykker og då vil eg %unint trekke Espen inn for at desse bøkene som då dei norske erkebiskopane trykker og som på mange måtar er dette erkebiskopsetet i Nidaros er jo då norsk i motsetning til kongen i København og eit riksråd som ikkje verkar.


%eee eg kjenner ingen andre i_hvert_fall\iallfall.


%eee då vil eg først spørje deg altså f£ d£ det enkle spørsmålet fyrst.


%eee altså Missale gir altså alle tekster for %eee messene i kirkeåret først og så ja det begynner med en kalender over alle %eee det er helgendager men også helligdager som faller på faste datoer.


og så er det dette herre som er %eee %foreign altså som er da for kirkeåret.


og så er det messens fellesdel kanon og så er det så kommer det som heter %eee %foreign eller %foreign altså det er helgenåret og det det går jo da kronologisk også.


ja %heh du jeg fikk ikke med hele innholdet men jeg vet ikke om det interesserer men.


nei de har også en fellesdel som heter %foreign altså fellesdelen for helgener altså da da kan man har man nye helgener og så ka£ er det så brukte de gjerne ja %eee så kunne man gå til kommunene for å finne tekster.


men det det er av typen for biskoper som var martyrer og biskoper som ikke var martyrer og så videre altså i forskjellige kategorier.


det det er jo kategoriar me brukar sjeldan i daglegtalen i dag, martyrbiskop, ikkje martyrbiskop, halvmartyr, kan komma til å bli martyrbiskop.


det er liten tilvekst på martyrfronten %overlapping.


men men men men %eee fordi at dette er altså det som du seier missalen i kyrkja som gjer oversikta breviariet som er meir utdjupande og og og fragmentert og gir meir og og %unint men.


og der er det jo to så vidt eg skjøn£ altså tre bøygar ein må komma over.


det er det jo òg mogleg å læra seg sjølv om dei færraste eg kjenner kan det.


%eee os£ men så nummer tre og det er der eg er veldig nysgjerrig for det at det sk£ held visstnok ikkje å lesa latin.


du må kunna lesa norrøn latin, og då er spørsmålet mitt kva er norrøn latin?


ja det er vel altså det er jo slik at egentlig jeg synes at latinen i Norge er e£ altså latinen i Missale og breviariet er internasjonal.


og %eee d£ den har jo gamle røtter og altså %eee opprinnelsen ligger i noe som heter sakramentarier som var en oppsto i senantikken.


altså over de karolingiske sakramentariene da altså fra Karl den stores tid så var det de ble utvidet til missaler %eee altså man ja altså da ble b£ bønnene mange det kom inn sangtekster og ja.


det blir en mye større bok rett og slett.


og %eee det er da Missale som %eee kanskje har vært den vanligste bok i Norge altså i hvert fall så er det flest missaler som er dokumentert fysisk i dag.


men så seier du at %unint skal eg berre dette dette er eit viktig spørsmål, dette må eg finne ut av.


du seier at sp£ %eee latinen i desse er internasjonal men står det i motsetning til la£ annan latin som du les frå i %eee perioden før i norrøne tekstar eller på latin?


ja altså det man kan si at de gammelnorske latintekstene altså det begynner jo med Historia Norvegia Norges historie på midten av ellevehundretallet %eee den er faktisk altså i bunn og grunn så følger den klassisk grammatikk med visse sånne avvik.


vi så også når det gjelder ortografi så avviker det jo fra standard klassisk latin men men da nå det er ganske rett opp og ned.


%eee og det vi har jo altså de tre store avf£ det er fire store litteraturverk.


og den har dedisert til erkebiskop Øystein som jo er den altså viktige tidlige erkebiskop i Norge %eee.


og og så er det da Passio Olavi som er knytta til selve erkebispesetet og som er helt som er samtidig, og der har jo erkebiskopen selv skrevet %eee en del av teksten.


og det og så er det da en tekst som kanskje har blitt til i Tønsberg.


det er om danenes ferd til Jerusalem som %eee ble til cirka år tolv hundre i Tønsberg og.


%eee det det er en underlig form for latin.


det er %eee d£ no£ no£ veldig sånn senantikk %eee gan£ veldig maniert og %eee veldig ordrik og ganske ullen i formuleringene syns jeg sånn %heh.


men men men ein rar ting rar sånn språkting med med dette her og og det blir jo litt borte i alle sidene men dette er også eller sånn.


sant fordi at det er éin side som er på norsk og kva slags %overlapping?


men kvifor er lista for det er altså sånn dette som me skjønner latin og eg prøver å få ut av han forskjellen på norsk norrøn latin og klassisk latin.


eg føler ikkje at eg har fått heilt svar ennå.


%emm v£ jammen det kan jeg da må jeg få lov å %heh jeg kan godt snakke litt om det men %heh %unint det var ikke det jeg trodde vi skulle snakke om i dag men.


altså %eee altså det med norsk latin %eee altså det s£ da vil jeg særlig gå til dokumentmaterialet altså.


for der %eee altså det er jo altså man ha£ det jeg har notert er jo at man har en veldig fasttømret terminologi altså for %eee de gammelnorske begrepene som for eksempel %foreign og %foreign og så videre som man støter på i sagalitteraturen og i gammelnorske dokumenter.


så dei har tatt dette inn veit ikkje som ein slags sånn derne kortversjon eller då seier eg nå sit eg å tenker litt.


%eee men det er tatt inn som eit sånt innlegg som ein sånn kortversjon eit sånn ja tenker eg.


ja for det er vel litt sånn diskutert kva det eigentleg er for noko for det er litt sånn merkeleg for nokon snakkar om at det er liksom litt sånn svenskaktig.


%eee nå er det kanskje nokon norrønfilologar som veit meir om det.


%eee Ivar Berg som har skrevet om det han mener vel egentlig at det er gan£ det er ganske standard norrønt fra annen halvdel av tolvhundretallet, altså det er egentlig en mye eldre språkform enn %eee.


%eee som bekreftar teorien om avskrift men altså dei har henta inn fastedagane frå ein tekst som på dette tidspunktet er tre hundre år gammal, så du har då ein relativt moderne latin ifølge Espen i desse bøkene, mens du har ein anakron£ anakronistisk norrøn i den norske men det er trykt og det gjer at det er det fyrste trykte.


men me må anta for det d£ dette er jo eit tidspunkt kor norrønt er i ferd med å døy som språk altså som talespråk det er norrønt er blitt latin i betydning at det er eit skriftspråk man\ein bruker i jussen i Noreg men men som ein i færre og færre skjønner noko av %eee på det tidspunktet her.


og den men he£ den teksten som er oppført som den fyrste trykte norske tekst er ifølge det som Espen seier nå faktisk allereie tre hundre år gammal og ute av bruk når han trykkast.


ja sant for dette her er jo det herre bildet her er jo %eee er jo nettopp eit bilde på situasjonen med den her rare blandinga og overraskande blandinga av kva som er nytt og kva som er gammalt i desse tekstane.


for det at den som då det språket som er berar av det nye her er latinen og mens det norske er heilt arkaisk.


eg skal prøve å peika berre fortsett du skal eg peika etterpå.


sant og men det kommer\kjem jo til syne på bildet her også sant at missalen Missale har vore opna så ettertrykkeleg at fortida skinnar igjennom.


nå skal me snart få komma inn i boka òg men før me går inn i boka så skal eg berre tenkte eg at me skulle ta det.


viss dokker ser her det er altså ryggen og me er nå i ei tid kor ei bok ikkje er ei bok sånn som me kjenner den då.


det er ei trykt bok men dei har berre trykt sidene.


bøker blir bundne blir levert utan bind og så bindast dei inn på staden eller eit bokbinderi.


i byane fanst det bokbinderi og her er då innbindingar og der ser me viss me ser nøye etter at innbindinga her har sin eigen tekst.


jo nå har %eee konserveringen og vært så vennlig å åpne opp så jeg kunne se hva det var.


og det er %eee altså det er %eee et pergamentfragment som er hentet fra en messebok fra ellevehundretallet og åpenbart fra Tyskland, altså det er tysk musikknotasjon og ja %overlapping ja.


så det er altså sånn at %overlapping det dei har gjort er at dei har %eee bunde inn boka med ein gammal bok.


er det den dei ikkje hadde bruk for lenger?


ja da e£ v£ da hadde man fått en ny fin trykt en og da kunne man kvitte sammen med den gamle og %eee men den gamle har nok vært i bruk.


altså hvis innbindingen skjedde i Nidaros så har den nok vært i bruk altså %eee fordi dette er en bok eller et fragment av en bok av høy kvalitet og i stort format altså en type bok man ville finne i et senter.


og %eee så %eee helt bak i permen og der er d£ syns det så lite og der er det også noen mindre lapper fra en bok som må være fra åttehundre- eller nihundretallet faktisk så ja men om ja.


er det berre eg som blir lei meg for det at dei øydela den %overlapping vondt inni meg.


jo men det er jo sånn som som psykologane har jo då i alt dei som dei har jo berre kassert dei gamle B_D_S_M-manualane\BDSM-manualane for diagnostisering av psykopatar for dei får ein ny så dette her er eigentleg berre %overlapping lenge før.


%heh kva er det som føregår i hovudet hans %eee?


men men sant kan vi ikkje sant f£ %eee Bente du er jo då ekspert på det visuelle her sant og og sant det er noko med med det der litt sånn overraskande at her har man\ein og det er jo eit interessant spørsmål i seg sjølv %eee.


kvifor er det så viktig å gjere alle gudstenester like?


og når det er så viktig og det må man\ein jo tru då har med med liksom forholdet til gud og gjere at du i det heile tatt skal ha ein kyrkje så må det vere ein institusjon og det må vere eit einsarta forhold til gud kanskje og det du får då er éin manns våpenskjold bang på tittelsida og han dukkar jo opp igjen og igjen i desse bøkene.


kva er det han driv med altså kvifor %overlapping så opptatt Valkendorf av å komme til syne i desse bøkene?


han %emm han og %eee Øystein Ekroll har jo vist hvordan\korleis han synleggjer seg sjølv i oktogonen i Nidarosdomen der han har ordna %overlapping så setter han på ein måte seglet sitt for å vise at her har han vore.


men eg eg trur han gjer det jo kanskje av %eee personlege ting men eg trur òg han snakkar han vil konsolidere erkebispedømmet sitt Nidaros og liksom å vise litt musklar på ein måte eller va£ tydeleggjere at dette her er kva det er for noko.


du seier set merket ditt der og gjer det kjent og alle kan sjå det så det er veldig sånn konsoliderande tenker eg å bruke det.


altså det er ikkje hovmodig då å gjere det?


det er det ja og og ja du tenker at det er ein dødssynd å sette det %eee ja kanskje det.


men eg tenker òg sånn parallelt viss ein vil gå litt fram i tid så ser vi jo reformasjonsbiblane hvordan\korleis då kongane s£ smeller opp portrettet sitt våpenskjoldet sitt og lis£ og det.


så det er ikkje dei følger godt etter etterpå så han er jo ikkje aleine om å gjere den herne synleggjeringa og på alterskap eller kyrkjeinventar så ser ein det jo overalt.


så det var ganske utbreitt så viss det var dødssynd så var det jo mange som lå dårleg an tenker eg %heh så %unint.


og så så er det òg det %eee Erling eg veit ikkje om dette stemmer men dette er det er jo det dette er dei fyrste bøkene som trykkast for Noreg i det heile tatt altså dette dette er rett og slett den fysiske starten på den trykte bokhistoria.


og viss du ser bokhistoria før det altså manuskripta eller det det som dei oppfattar som bøker så var jo alle dei of£ signerte i betydning at binde %eee innbindinga ville signalisere kven som eigde det kven si bok det var %eee kva bibliotek det tilhøyrde kven altså rang orden og så vidare.


me ser det i atlasa dine nedi kartsenteret at dei kom i ein form kor kor kongen bind det inn sjølv og signaliserer dette rundt det.


så dei har jo ingen veldig har jo ikkje e£ veldig mange generasjonars erfaring med trykkpressa og at dette er masseproduksjon så det at man\ein set seglet sitt på boka er jo eigentleg det man\ein alltid har gjort.


forskjellen at det kommer\kjem jækla mange eksemplar av denne boka her %eee sånn at det er ikkje eitt og eitt.


ja ikkje sant det blir veldig %overlapping.


og berre for å ta over til det for det det må me få klarlagt %eee.


ja ja det vi har jo %eee vi veit det vi veit om det er på ein måte sånn estimat for ein har jo ikkje noko kontraktar og kor mange det er så dei har regnt ut %eee kor mange dette skulle jo vere kj£ i alle kyrkjene i erkebispedømmet.


og viss og det var ganske stort viss vi regner med liksom fastlands-Noreg også inkluderer Bohuslen og Herjedalen og så har vi Island som må leggast til og Ferøyene så blir dette her sånn cirka femten hundre kyrkjer.


og så må vi tenkte at %eee om breviariet i nokon kyrkjer var det jo meir enn éin prest så der trengte dei kanskje fleir så då kan ein liksom kanskje tenke attenhundre og dette er jo veldig store tal veldig veldig store tal.


men samtidig så %eee så er det jo òg ein %qqq den boka som ikkje blir trykt er ein pasjonale til meir privat bruk %eee den har vi ein kontrakt på.


det er det vi har og då bestiller dei tolv hundre eksemplar.


sant så her er der òg store tal og det er jo Valkendorf som bestiller dette i femtentjue.


så dette må så dette må kyrkjene bestille og betale sjølv.


ja dei betaler dei eller nei dei betaler eller prestane må jo på ein måte kjøpe det og dei lokkar jo med avlat ja %heh.


du får lis£ ja du får ikkje eit sånt nett du får avlat %overlapping.


men me£ men det betyr at me trur at det er minimum tolv hundre mest sannsynleg femten og atten hundre %overlapping.


men men kva kva vil du tru Espen kor kor mange?


det dristigste anslaget er to og et halvt tusen.


men det eg tenkte eg skulle seie om dette berre for å sette dette litt i perspektiv %eee.


viss du er norsk forleggar i dag av dei store Cappelen Damm, Gyldendal, Aschehoug %eee skal gi ut ein skjønnlitterær roman eller ein sakprosabok av middels størrelse så vil du trykka to tusen eksemplar.


det er eit stort opplag %eee to tusen er eit opplag på ei bok du veit kommer\kjem til å selja %eee i Noreg med fem millionar innbyggarar i tjuenitten.


%eee minimumsopplaget ditt vil ligga på rundt tusen %eee tolv hundre for å dekka innkjøpsordninga viss du veit at du fell under den på skjønnlitteratur.


viss du er på sakprosa og ikkje trur du fell inn under den så er opplaget ennå mindre.


%eee mange nei ikkje mange fleirtalet av bu£ bøker som gis ut i Noreg i dag seljer langt mindre enn tusen eksemplar store fleirtal av utgivelser\utgivingar seljer langt mindre enn tusen eksemplar.


på ein anna side altså ein bok som i dag vil kunne lokke med førti dagars avlat ville nok oss selje ganske mye\mykje.


ja men skal me s£ nå skal me begynna å gå inn nå har me har ikkje opna boka ennå skal me begynna å gå inn?


%overlapping vi ikkje sjå på eit bilde til av Erik Valkendorf eller sjå på den visuelle profilen i %eee i denne boka?


ja for dette bildet er jo som kommer\kjem etterpå tittelbladet når du opnar boka og så er det på den sida så det ligg liksom rygg i rygg med tittelbladet og det er jo %eee s£ vi som vi ser liksom mest iaugefallande det er jo den Olav som sit heilt øvst.


han er ein kongehelgen og glorien er ein stol og så står det jo at han er Olav Noregs konge.


%eee også det s£ pussige er jo med dette bildet det er jo denne herne skapningen som ligg under føtene hans.


firfisle ja med %heh ja det er det det ser ut som og det det er det det ser ut som.


eller ein %eee nokon nokon har sagt at det ser ut som ein krokodille.


%eee men %eee så då er det jo forskjellege teoriar på kva dette her er for noko og det er jo og det kan vi jo tenke at vi veit jo ikkje noko om det men dette her som eg seier nå det baserer seg på le£ legender som var utbreidd i tida som mange kunne i alle fall kanskje prestane som visste va£.


så s£ når dei såg dette her så tenkte dei at vi kunne tenke ja kanskje det er på ein måte %mmm Olav før han blei kristen då ikkje sant den heidenske utgåva.


men så er det andre liksom litt meir morosame variantar då som knyter det til Olav sin kappseglas med broren Harald og Harald var %eee hedensk.


og han og då er jo denne herne firfisla eller salamanderen eller kva ein skal kalle det dette er då den heidenske Harald.


men Olav har jo gud på sin side og det er jo veldig viktig å ha gud på sin side så då utrustar han gud Olav med evna til å og segle over land så han då segler liksom rett opp frå Danmark over fjella.


og det jo er jo eit av segna er jo då at han då blir Ny-Hellesund laga for då segler jo båten berre gjennom alt fjell og der er mange stader som dei har seglt opp på denne turen og han kommer\kjem jo tre dagar før broren og han vinnar Noregs krone.


altså på på vegne av ha %eee av Harald viss dette er Harald Hardråde så vil eg protestera hardnakka på at dette er rein historieforfalsking.


berre bløff hans han var aldri noko firfisle og.


%eee det er at %eee at det er òg denne same Harald ikkje sant det er han som er skurken her men denne gongen er han ikkje ein drage.


eller han %eee han då tar Olav til fange og han korsfester han sånn og der er til og med bilde i Andenes kyrkje av Olav som heng på korset som Kristus så dette har liksom festa seg.


mange tenkte det men det vi er ikkje ferdig ennå.


han blir tatt ned og kasta på eit bål ikkje sant for han skal brenne og så %eee så ligg han jo der men han kommer\kjem ut igjen men saman med han så kommer\kjem der ein drage så då %heh som då drep Harald og alle dei andre.


så dette er då den gode draken og viss ein ser på denne draken så ser han jo kanskje litt snill ut då %heh.


altså he£ her vil eg berre seie at dette dette er heilt ukjent for meg.


%eee flott det i lenge etter at desse kongane var døde så dreiv dei på fant på ting var %overlapping det er jo ein katolsk altså heilt openbart ein sånn sk£ katolsk helgenmytologi som ein byggar opp rundt som jo er stikk i strid med det som står i Snorre og islandssagaene.


men det er sånn %heh det er sånn livet er sant.


der er Valkendorf så han er mellom nivået av konge og drage så er det Valkendorf.


og så ser vi rett under der så på dei tre små bilda så ser vi Kristus.


så Valkendorf har jo plassert seg sjølv fantastisk godt.


jo men sa men det men det f£ fasinerer meg djupt det der med med desse bøkenes underlege turneringar og forholdet mellom det som er gammalt og det som er nytt.


sant så så kombinerer det eit slags historisk materiale med eit evig religiøst materiale og eit heilt sånn personleg nåtidnivå midt i.


men la la oss gå vidare til akkurat dokker stiller spørsmål om tidsnivået her %eee altså kor me er hen fordi at me %eee altså bok %eee bokverk handlar jo om ulike ting.


det eine er sånn at dei har trykt boka altså metoden dei gjer det på som gjer %unint masseproduksjon %eee og så er det utsjåande det visuelle som me ser her.


og så og så er det tekstens innhald og me må jo anta ville eg tenkt reint sånn logisk at når du då lagar dette gigantprosjektet og dette skjer jo det var derfor eg nemner reformasjonen i innleiinga òg.


altså dette skjer jo berre tiår før boktrykkarkunsten riv den katolske kyrkja av %eee makta i Noreg d£ kongeriket Danmark-Noreg og delar av Nord-Europa ikkje sant og kor kor les bibelen sjølv les teksten sjølv trykkar flygeblad i store mengder mogleggjer protestantismen reformasjonen.


%eee og då og det bringar meg til innhaldet altså man\ein vil jo tenke at man\ein nå då standardiserer ein liturgi at man\ein bruker dette på ein eller annan måte sånn at sånn skal kyrkja vere sånn gjer me det tar grep på ein eller annan måte.


og og då er spørsmålet innhaldet i teksten Espen altså koss\korleis står liturgien i Missale og breviariet i forhold til den som var før?


%eee ja altså grunnleggende for liturgien i Nidaros var den store Nidaros-ordoen fra tidlig tolvhundretall og den %eee holdt på å si den den gir retningslinjer for både Missale og breviariet.


%eee altså ordo ja retningslinje egentlig den det er jo en veldig stor og omfattende bok i den trykte utgaven.


og %eee det er klart at det altså disse to bøkene %eee er er ikke nøyaktig følger ikke ordoen nøyaktig hele veien altså da det er det er gått tre hundre år så man har har nok hatt en viss utvikling.


og den er vel ikke sånn skikkelig undersøkt i detalj altså det %eee.


men det det er vel mer en jeg vil sf£ det må være en mer altså videreutvikling altså det er ikke noe.


men men i£ men men i£ men du seier at sidan denne ordoen eksisterer så er liturgien allereie standardisert så det er ikkje den fyrste standardiseringa av norsk liturgi.


det er berre ein modernisering av det som allereie har vore.


og %eee det d£ der er s£ sikkert et par hundre missaler eller kanskje vel så det altså %eee det vil ta litt tid og jeg tror jeg kom til hundre og syvogseksti\sekstisyv en gang men nå tror jeg det er identifisert flere og majoriteten av dem havner på ellevehundretallet.


men så har man jo også noen ut på tolvhundretallet så finnes det %eee missalefragmenter som følger ordo altså allerede veldig tidlig.


så og det fins en del bøker fra Oslo og Bergen bispedømmer som Lilli Gjerløw publiserte om da som var rett og slett tidlige messebøker altså også paleografisk skrevet i Norge.


%eee ellers så er det jo veldig mange andre lag altså det er jo noe det er jo ting fra tusentallet altså ja.


%eee for det at t£ altså til forskjell frå at du kan det viss eg forstår deg riktig Espen så kan det godt ha funnest eller mest sannsynleg ha funnest tolv til femten hundre missalar i norske kyrkjer før missalen kom for alle har hatt ein messebok men dei har ikkje vore identiske.


og innleiinga seier at det står så dårleg til og vi har ingen bøker og dei er som gamle og elendige og utdaterte alle saman men det.


men %eee altså forske %eee forskrifter fra England for slutten av tolvhundretallet og Norge var veldig ofte likt på England de regnet med en kanskje en åtte ti bøker og noen hadde mer og andre færre.


også kan man jo se på de islandske måldagene altså inventarlistene fra tidlig trettenhundretall og da ender man jo gjerne opp.


men jeg skrev vel en gang i bok som het Latin Manuscripts of Medieval Norway at jeg regnet vel med at kirkene i hvert fall eide en fjorten femten tusen bøker.


altså håndskrevne ikke %eee da da regnet jeg ikke med trykkene altså det altså det altså det det %eee det er et forslag med visse reservasjoner men %eee.


og så kan du dobla det og seie at ja men til saman så er me opp på tjuefem %eee prosent cirka av det som har funnest bøker før i dette trykket som Valkendorf gjer.


men så sa du noko Bente som du må forklara for du sa at missale-boka var i bruk til om lag femtensytti og då kjenner eg at %eee då då då bv£ gjer eg sånn igjen fordi at eg har lært at mellom femtennitten og femtensytti har det vore reformasjon.


og og då har dei skifta både språk og trosbekjennelse\truvedkjenning og veldig mye\mykje anna så korleis kan dei ha den same messeboka?


reformasjonen var jo mye\mykje ein politisk hendelse\hending og ein administrativ hendelse\hending eller eit nokon seier jo til og med at det var eit slags kupp då at Danmark på ein måte tok Noreg og overfalle Noreg for å få ut ressursar.


men %eee så det var ein slags kontinuitet og dei og i messene prestane var jo der ikkje sant det var jo dei same gamle prestane.


og alterskapa hang i dei fleste kyrkjene og mye\mykje av praksisen var jo den same så det var på ein måte ikkje nå er det reformasjon altså på m£ var alt annleis og alt var nytt så det var praktisk.


det var det var %eee altså det du seier at %eee reformasjonen sånn som me har lært om han er eigentleg ein politisk hendelse\hending og religiøst sett så fortset dei i stor grad som før.


dei kan ha messe på latin fortsatt\framleis, dei les frå dei same og så vidare.


men kva tid kvifor går han då ut av bruk i femtensytti %overlapping?


%eee messer på latin ble feiret i Norge i hvert fall til sekstenniognitti\sekstennittini faktisk.


altså nå vet vi jo ikke %eee altså jeg jeg jeg vet jo ikke riktig hvilke bøker de brukte men men altså det var mye mer latin lenger altså det er ikke slik at så kom reformasjonen og så vips så var %eee.


men var det ikkje periodar her kor det var forbydt å bruka latin altså offisielt sett?


så mytologien om abrakadabra og så vidare det er berre t£ er mytologi det er tull.


autorisert bruk av latin i norske kyrkjer i messe.


og k£ kan då teoretisk sett missalen ha vore i bruk i Setesdalen fortsatt\framleis i i fram til då?


%eee ja t£ teoretisk i hvert fall så altså det ble jo liggende i kirkene og.


altså i rø£ i Røldal var dei katolikkar til godt ut på attenhundretalet.


%eee Setesdal er litt meir kommunikasjon.


men men sant det som men men ein ting er jo då at man\ein kan strekke kontinuiteten i dette fram til langt utpå sekstenhundretalet og slutten av sekstenhundretalet.


men men noko av det slåande her er jo også at liksom bruken av trykkarkunst normeringa av truslivet ma£ og sånn derre stadfestelsen\stadfestinga av makta som ligg i boka %eee trekk jo også det som for oss vil likne på reformasjonstrekk lenger tilbake i tid også sant med den der insisteringa på at det her %unint nå blir det ordning.


er dette herre ein %eee er dette ein altså i hvilken\kva grad er dette ein ein bestrebelse\røyning på å reformere liturgien og kor spesiell er den norske liturgien i ein vidare europeisk samanheng?


altså det man kan si er at det det er vel aller mest er det sånn jeg oppfatter det da så er det et forsøk mer på å standardisere liturgien.


altså %eee det er klart at %eee %eee altså trykkeren skriver forordet til Missale.


at det er så få bøker er kanskje ikke riktig og %eee det er kanskje en veldig hovedvekten på ellevehundretallet i det norske materialet som kan ha vært %eee.


nå vet nå tviler jeg på at Valkendorf eller Olav Engelbrektsson kunne datere manuskripter til ellevehundretallet.


de ville bare anta at de var veldig gamle.


så %eee altså paleografi er jo en mer altså er en nyere vitenskap sånn sett så.


men m£ m£ men men altså Erling spør om det er norsk liturgi i %eee i %unint som er annleis enn la oss seie ein svensk dansk nederlandsk fransk %eee tysk.


altså det det mest innlysende er jo for eksempel at %heh da det er jo da en veldig altså det er jo en sterk vekt selvsagt på norske helgener i Sanktorale %eee men det men det er også andre ting i Nidaros for eksempel Swithun %unint i tillegg til breviariet.


der er det jo tekst som er eldre enn tusenogseksogseksti\tusenogsekstiseks altså før normannernes erobring av England som ikke %eee vil som ha£ ikke dukker opp noe annet sted nesten etter tusenogseksogseksti\tusenogsekstiseks.


så den så det er du finn s£ som historikar då og ikkje teolog så kan man\ein gå inn å spora ting i kva for ein helgen vel dei kva for ein tekst vel dei kva for ein salme vel dei og seie at ja dette er den same som i Winchester altså for eksempel med Sankt Swithun.


%eee me må anta at det er ein kontakt med Winchester som gjer at det er Winchester og Nidaros som har dette og så vidare.


og kan man\ein sant viss eg forstod deg eller viss eg forstod dokker rett sant %eee når vi sna£ har snakka om at dette her tidlegare i dag,


ja ja altså %eee det er jo altså sekvenser og det er et %eee liturgisk sangparti %eee som kom foran evangeliet.


og %eee %eee sekvensrepertoaret i Nidaros er veldig stort altså det i i Missale så er det bare toogførti\førtito sekvenser men i Nidaros-ordoen tror jeg hadde var det hundre og atten altså.


og kva betyr det betyr det %overlapping betyr det ein ein liturgi som føyer seg tettare inn mot dagleglivet altså er det ein eit trusliv som vil vere %eee tilpassa fleire situasjonar enn vanleg?


du det tør jeg ikke si %heh rett og slett.


men %eee om det har så mye med dagliglivet å gjøre det tør jeg ikke si rett og slett ja så e£.


%eee men men det som er bemerkelsesverdig i Nidaros er jo er det høye antallet rett og slett og det har fått internasjonalt oppmerksomhet for det kom en bok for en ti femten år siden av en gruppe internasjonale forskere om Nidarossekvensene og da er tydeligvis et unikt og stort material og da.


men de prøver jo da å spore retten også til forskjellige deler av Europa hvor sånn musikalsk og ja tekstmessig.


før me går går vidare e£ det er to ting.


Erling du som har peikaren nå kan du bla litt sånn at me får sjå litt inni boka òg.


me har ennå berre komt\komme til %eee til initialene der ja.


%eee %eee Bente eg vil litt tilbake til sjølve boka.


me har etablert at den er trykt i eit grassat stort opplag.


det me er nå på liturgien og den baserer seg på Nidaro£ Nidarosliturgien så det det er alle desse tinga her, men den er jo ikkje trykt i Noreg.


den er trykt i henholdsvis\høvesvis København og Paris.


det skal ennå gå viss eg ikkje husker heilt feil hundre og femti år nesten før me får ei trykkpresse %eee i Noreg.


%eee på Island fekk dei ein ti tjue år etter at den var oppfunne og me var to hundre år etter.


og han reiser til Paris og studerer og er der vel i to år og passer på eller passer på eg veit ikkje heilt kva han gjer men han er iallfall der og.


ja han overvaker p£ trykkprosessen og han %eee ja han %unint kanskje på med bilde og sånt eg veit ikkje heilt kva han.


er det ein er det ein stor investering for erkebispesetet å gjø£ gå til dette skritt og krut£ trykka?


det er det jo det er jo veldig stor investering.


det viser jo på ein måte kor viktig det er og dei og dei trykker jo hos %eee og Valkendorf har jo veldig gode kontaktar og dei er i kontakt med dei fremste trykkarane i Paris.


så den eine plassen så denne Johannes Rev sit godt i det.


han får trykt den eine boka hos bror sin også får han ha to år i Paris kor han liksom står og ser på trykkpressa og elles drikk vin og har det fint.


og han er òg han kommer\kjem òg i Amsterdam denne herne tredje boka som ikkje blir noko av der sit opptrer jo han òg på denne kontrakten i april femtentjue.


så er det den ja så det er den tredje broren Mikkel som er som som er sit endå verre i det men.


%unint men han har ein agent ute denne Johannes Rev som er ute og trykker og som trykker hos bror sin i kjø£.


det det her høyrast altså så suspekt ut.


%eee skal me berre seie det at i dag så hadde Riksrevisjonen komt\komme med ein gang.


nå må eg berre spørje dette spørsmålet eg ikkje veit svaret på men veit me korleis bøkene kom frå Paris og København til Noreg?


ja dei reiste jo sannsynlegvis med båt då.


og viss du bind dei inn så blir det jo straks mye\mykje tjukkare og tyngre %eee så det nokon blei antakeleg bunde inn og så kanskje resten blir bunde inn etter kvart, men det det er vel ikkje heilt klart.


sannsynligvis altså vi vet jo at %eee altså breviariet regnes som innbundet i Paris og de innbundne eksemplarene som finnes er nok definitivt bundet inn der.


%eee altså problemet er handler om økonomi.


altså det vanlige var at hvis man bandt inn altså %eee på trykkestedet så var det sjeldent hele opplaget.


en annen ting er det at altså %eee Missale har jo vært det antas vanligvis å være innbundet i Nidaros altså p£ problemet med å binde det inn i København og et stort opplag i stort format.


en ting %eee jeg vet ikke om Paul Rev dre£ selv drev med innbinding.


det det vet jeg rett og slett ikke og jeg vet ikke om det er om han så gjorde det om det e£ fortsatt fins originalbindinger av Paul Rev.


men det er et problem i den norske økonomien og det er det at %eee store kanta£ kontantbeløp var krevende, altså det var mye enklere for erkebiskopen å gjøre dette innenfor holdt på å si nærmest sin egen husholdning eller en slags bytte av tjenester i Nidaros altså.


og det er jo funnet bokbinderutstyr ved erkebispegården.


den må du betale cash %eee for det må skje i København.


og det å skaffa kontantar til å òg binda inn når du òg har ein bestilling i Paris sjølv om du er erkebiskop i Noregs aller mektigaste organisasjon og verdas historisk sett sterkaste organisasjon på på det tidspunktet,


ja for då kan ein jo òg tenke at dei som skulle overta bøkene i kyrkjene kanskje ville ta dei og få %overlapping.


kunne gjere det sjølv å gjø£ å gjere det same som me ser på mi£ Missale her nemleg å ta den gamle missalen og seie at %eee nå er me ferdige då kan me sy den fint rundt og så så har me noko å binda inn med.


for Paul Rev kan vel ikkje ha bunde inn med missalen frå %eee som me såg i det eksempelet her i i ryggen.


%eee altså det v£ det vanlige var faktisk at bøker ble levert i materie %eee men %eee ja.


ja litt ja sant vi har nokon veldig bra bilde her altså.


nesten for at det er akkurat som at det er noko som manglar her oppe i i høgre %overlapping.


ja det manglar jo ein bokstav og det manglar jo ein bokstav i teksten òg for der er viss dere\dokker ser heilt øvst i f£ tekstfeltet under der det står kan du bruke den tingen din?


så det manglar heilt opplagt ein T og når eg såg der så er der eit tomrom så ein tenker jo liksom her her kunne dei jo berre trykt ein T og det har dei gjort i Lund Missale så har dei trykt ein fin T.


ja ikkje sant det er jo det man\ein det er det liksom ein ser at dette her er jo eit typisk T-kors det har jo det er berre det ser ut som ein T.


og så ein kan jo tenke seg at dette bind sidene saman ikkje sant.


det som manglar står på sida ved sidan av.


ja det er veldig rart og dette herne tomrommet er jo større enn dei andre missalene sånn som ja %eee i København og Lund og Åbo.


så det er det er veldig rart at dei har laga så stort.


altså det det det i mange altså mange tidlige trykk så %eee har man jo faktisk satt av plass til å fylle initialer.


det er ikke gjort i noen eksemplarer av Missale og og alt er trykt altså alle initialer er trykt.


men %eee men det men det er nok men altså dette har jo Rev %eee det er krusifikset der har han overtatt fra Matthæus Brandis som trykte %eee København-missale i femtenti.


og det er så %eee det er det er det er brukt tidligere.


men men dette er nok mer enn typografisk effekt det er ikke ment å fylle i en initial manuelt der.


og her fordi at dette s£ er jo ei bruksbok kor ein skal òg altså i løpet av ei messe så så skal det syngast og spelast og då er det jo ikkje berre tekst då er det òg musikk og då får me dei sidene her.


og her ser du nokon verkeleg har slått seg laus eller gjort feil eller dere\dokker ser på denne borden %heh.


så her er det og noko har dei gjort og noko har dei ikkje gjort og dei missalen eg har prøvd å sett på ein del av missalene for der ligg òg digitalisert på i København der ein kan sjå på ganske mange og nokon har ikkje noko i det heile tatt mens andre har det meir eller mindre kva dei har fylt inn.


så er det noko som er veldig veldig stramt og flott då %overlapping er ikkje mye\mykje sjølvutfylling.


nei her er alt fylt ut frå før så det er og det er sånn typisk sånn ein ser i bønnebøker som er trykt i Paris så ser ein desse herne rammene rundt.


og viss der er og det er jo ein veldig flott forteljing ja.


je£ vel£ eg ønskjer berre %unint for de£ dette viser jo synst eg veldig tydeleg at desse bøkene fortsatt\framleis er ein tid i boktrykkarkunsten kor man\ein òg skodar bakover altså ser mot %eee dei handskrive kodeksane %eee og kyrkjebøkene kor du har illuminasjonar kor det er ein kunstnar som uttrykker seg for på ei trykkeplate.


dei dei fant fort ut at det skulle dei slutta med.


ja det %heh ja men det er jo viktig informasjon då som ligg liksom òg her i vå£ i det våpenskjoldet men her ser ein jo òg heilt nedst så ser dere\dokker bebudelsen\varselet eller engelen som kommer\kjem til Maria %eee som ligg der.


og så er det dei to fyrane på sida som er litt sånn uklare kven eigentleg er.


og så ser ein på ein måte den ga£ gammal dette er jo frå det nye testamentet det er jo det nye som kommer\kjem den nye pakta og så er det på ein måte her ser ein ein stadane frå fyrste mosebok der gud er den store skikkelsen som står på sida i midten og held handa opp.


også ser dere\dokker over den så ser dere\dokker ein sånn engleskare, men under så ligg der to englar og ein av dei har tydeleg eit horn.


så dette er liksom dei falne englane det er dei som har %eee ja falt ned frå %overlapping.


den er meint dette er jo ein bok for prestar.


ja at dei vil det ja for at du kan jo tenke at nokon tok denne boka som ikkje var prestar og begynte å bla i han.


det kan jo ein tenke med alle bøker men om dei %eee skjønte det det.


men det er jo ting som er er kjent då frå %eee frå kyrkja dei har møtt før og kjenner til.


og det er jo det på ein måte sjølv om dei ikkje alle skjønte latin så hadde dei høyrt det så mange gonger og sett det praktisert så dei dei kunne det på ein måte då og dei skjønte det så det kan vere at då dei så desse teikningane så har det komplementert teksten.


men altså der %eee Gerhard Munte-estetikken kommer\kjem jo frå eit stad.


ja men %eee men %eee Erling me nærmar oss %eee me er eigentleg på overtid %eee.


ja men sant vi må berre høyre nå må vi spørje Bente som har reist med desse bøkene berre heilt kort sant fordi at ho snakka om at dei kanskje reiste i koggar viss dei har god tid og i dag er dei i koffertar.


vi reiser i koffertar som er klimaregulert sånn og er s£ der er masse sånn emballasje inni dei så dei ligg veldig støtt og der er hengelåsar på koffertane og vi er alltid to og vi ser på det heile tida.


også har du sånn handjern som lenkar dei fast ikkje sant?


men eg ville berre seie at noko av det eg synst er fint med å reise med bøkene det er at %eee vi reiser med dei eksemplara vi har som vi har i våre magasin men eigentleg så tenker eg at bøkene kommer\kjem litt heim.


for det er jo på ein måte dei har jo vore i alle desse kyrkjene rundt omkring ikkje sant eg var i Bergen og snakka for femte- og sjetteklassingar og det var i Jesu Kristi nei Kristi krybbe skole rett ved sida av Mariakyrkja.


så dei tok liksom den at her i den kyrkja rett ved sida av deg liksom for rett ved sida av alle i Ørsta der vi har vore i Sarpsborg i Stavanger og i Hamar så har dei hatt desse bøkene.


så dei høyrer på ein måte til der òg sjølv om dei ikkje er der nå.


Espen %eee teksten som me har vore inne på her er altså på latin %eee med og utan variasjon med og utan norrønt tilsnitt og så vidare.


men spørsmålet mitt til deg %eee Bente har reist med bøkene.


men va£ kven var det som beherska latin i Noreg i femtennitten?


altså det det var var nok mange som eller mange og mange altså det men det er nok flere enn vi tror.


altså vi vet jo at for eksempel når italieneren %foreign i Lofoten så kunne han snakke på latin med den lokale presten.


altså det var den måten de kunne kommunisere på og altså latin var altså i utenriks altså i kontakt med utlandet så var jo latin en selvfølge.


og da %eee det er jo altså til og med kontakt med Russland foregikk på latin i %eee norsk middelalder.


ja de norske kongene det er noen og flere av dem vi vet holdt taler på latin Håkon den femte Magnusson for eksempel.


ja %eee og men når me er i femtennitten trur du at Christian og Hans kunne snakka på latin?


men men jeg tror at kongene etterpå de kunne det og vi vet at for eksempel den russiske tsarens utsendinger til Sten Sture i Sten Sture og de russiske diplomatene snakket sammen på latin.


d£ det er interessant for det betyr at man\ein må og anta at %eee både høgadel men kanskje òg lågadel %eee beherskar latin som ein del av dannelsen\danninga.


nei men sant altså folk med folk med utdanning vil jo i ein eller anna form ha lært latin.


%eee og kor mange kan det ha vore sånn sånn på titalets anslag.


%eee altså det er klart at %eee ja jeg skrev om kapittelet om latin og gresk for Norsk språkhistorie så jeg så litt på det der, men det var veldig vanskelig å få noe slags statistikk.


altså %eee Håkon Håkonsson lot lese latinske bøker for seg på dødsleiet og Olav Kyrre håndterte rundt tusenogsytti latinske kodekser altså så vi har det gjennom middelalderen.


men men jeg vil regne med at det har nok vært en del latinkyndighet altså ved hoffet for å si det sånn a£ altså altså og %eee det har nok vært %eee Alva Tornberg for eksempel som ambassadør i London kommuniserte på latin.


då då %overlapping me må kunne anta at utifrå det at me ikkje veit kor mange men antageligvis\antakeleg og det er interessant Bente for fyrste gong du viste meg så trudde eg det var folkespråk.


men sidan det er femtennitten så vil eg då tippa at utifrå det eg høyrer dokker seier av dei to sidene som då er skrive på norsk eller men som då er norrønt og dei resterande ni hundre pluss sk£ fire fem hundre sidene som er skrive på latin,


var det antageligvis\antakeleg fleire i Noreg som leste\las latinen enn norrønten når det kom ut.


for i femten nitten så er det ikkje mange i Noreg som forstår ein norrøn tekst.


altså altså d£ parallellen her må jo vere sant at at fremdeles\framleis så har du ikkje fått eit nytt lovverk etter Magnus Lagabøtes landslov som vi har snakka mye\mykje om her før %eee og dei treng jo dette her sant for samfunnet utviklar seg sjølv om lovboka står stille.


og då veit vi at %eee særleg når då bøndene fekk ansvar for å dømme på bygdetinga så sleit dei med å å lese loven som sirkulerte i ulike avskrifter og litt sånn ad hoc %eee oversettelser\omsetjingar så då då er det jo heilt klart eit akutt problem at dei ikkje skjønner kva som står i loven men det er jo då frå femtennittitalet.


%mmm nei men ed£ der svarer eg deg berre for at du ikkje kan svare på %overlapping ja.


det siste spørsmålet før me skal gi oss dei som vil sjå bøkene kan gå inn etterpå.


dei ligg rett i syninga der og eg anbefaler folk å gjere det men det er eit spørsmål til.


veit med kva tid dei den tredje og den fjerde kom ein trykk bok trykte bok i Noreg?


kor lang tid tar det før dei gjer det igjen?


ja det er den som blei trykka i christi£ sekstenførti førtitre ja.


og da er det ein danske som kommer\kjem og trykker.


og det er ganske interessant altså me snakkar om altså femtennitten desse to kommer\kjem og så snakkar me om hundre og tjue år før trearen og firaren kommer\kjem %eee og ennå fleire år før den fyrste trykkpressa kommer\kjem faktisk til Noreg.


%eee så det er %eee desse to bøkene er unike på veldig mange måtar og sånn at dei står heilt aleine i starten av norsk bokhistorie som i dag har i år har femhundreårsjubileum.


Bente og Espen tusen takk for at dokker kom.


eg anbefaler alle å gå og sjå i utstillinga etterpå viss dei ikkje har gjort det og viss dei har gjort det éin gong gå og sjå éin gong til.


er Vinduet-redaktør Maria Horvei og universitetslektor og kritiker Marius Emanuelsen som har satt seg fore å gi oss Shakespeare komplett.


velkommen til Shakespeare komplett, ei samtalerekke i fire delar der me gjev deg oversikta over heile det kunstnariske virket til herr William Shakespeare.


i kveld så er tida komen til historiespela og me vil dermed gje eit djupdykk ned i dei blodige intrigane som skjuler seg bak den britiske kongerekka.


velkommen til deg Aage veldig kjekt %%eee å ha deg med.


korleis %eee kom du til %eee denne %eee delen av Shakespeare historiespel?


%mmm egentlig så tror jeg det %heh handler litt om at jeg ikke helt skjønte hvordan ting fungerte i ungdomsskolen og så ble jeg opptatt av makt og disse %eee disse skuespillene her de %eee de tematiserer jo det på veldig mange måter.


senere så har jeg jo i mange år jobbet i noe som heter Helsingforskomiteen menneskerettighetsorganisasjonen og %emm fulgt veldig mye med blant annet på utviklingen i Russland da siste tyve\tjue og tredve\tretti år egentlig.


og og der er det veldig mange paralleller egentlig til %eee til disse skuespillene og og hvordan makta er veldig teatralsk da og fremstilles og projiseres på veldig mange rare måter og og veldig utstrakt bruk av %eee historier da i i fremstillingen av av av makt.


mere historier enn enn enn faktiske valg kan du ofte si.


med historiespel så snakkar jo me då om dei ti skodespela som er klassifiserte som historiespel i den fyrste folioutgåva av Shakespeares samla verk frå sekstentjuetre.


og det er jo snakk om ein samling veldig forskjellige %eee skodespel men dei er alle då dramatiseringar av britiske kongars vekst og fall i dei fire hundre åra før Shakespeare si eiga tid.


%eee og det dei har til felles kan ein vel sei det er at det er dei gjev oss ei tolking av historie der makta ikkje blir fordelt etter eit allment gyldig prinsipp.


%eee det er meir makt er noko som blir tilkjempa noko som blir vunne noko som blir tapt.


og det handlar om krig, det handlar om alliansebygging, det handlar om manipulasjon, so det me vel heilt innleiingsvis og generelt kan seie er at Shakespeare gjev oss ei historie forma av menneske og menneskelege aktørar på på godt og vondt.


både og fordi at %eee som jeg tror jeg har nevnt tidligere sant så er jo %eee er jo er det jo slik at dronning Elizabeth hun %eee hun oppretter da sin egen %eee trupp %foreign i i femtenåttitre som skal være en slags goodwill-ambassadører.


og mye av det de gjør er å reise rundt å faktisk fremstille versjoner av historien %eee i relativt %eee idylliserende lys tror jeg vi kan si men ikke ikke bare men at det er en slags propagandafunksjon.


%eee tragedien om kong Rikard den tredje for eksempel.


%eee og det er en av grunnene til at det ikke er så mange andre tragedier fra Shakespeare sånn på denne tiden her snakket om at et var ganske få %eee innledningsvis men %eee da når de setter sammen Folioutgaven i sekstentjuetre så er det %eee redaktørene %eee Heminges og Condell som %eee som som grupperer disse historiespillene som %foreign.


og det de gjør da er at de ikke går fram %eee kronologisk på den i den rekkefølgen de er blitt skrevet i men at de setter det opp fra begynnelse.


du %mmm begynner med King John %eee som er den tidligste kongen Shakespeare skriver om.


og så slutter de med Henrik den åttende som jo er %eee pappaen til dronning Elizabeth som er det siste stykket %eee vi vet at Shakespeare har jobbet på også som er fra sekstentretten og et samarbeid med %eee John Fletcher som har skrevet to tredjedeler av det men der selve fødselen til dronning Elizabeth er %eee en av de viktige hendelsene.


men det er en anomali altså %eee som også setter et slags sånn punktum for hele Shakespeares karriere fordi at %eee fordi at %eee vi vet at mens det ble spilt under tittelen All is True i sekstentretten så brant også The Globe soen£ alle de andre skuespillene er fra dronning Elizabeths %eee tid i denne kategorien.


ja og det får jo visse konsekvensar for for kva me kan anta eller måten dei heng saman med si eiga tid på.


%mmm absolutt og dette her er jo tekster som %eee som bare %eee det er ikke det at de bare kan fungere under dronning Elizabeth men de kan bare oppstå under dronning Elizabeth.


så hvis vi tenker da at de begynner som en slags sånn statlig propaganda, så er jo det som skjer da på femtennittitallet at man begynner å skjønne at dronningen kommer ikke til å få barn.


%emm dette kommer ikke til å bli et vanlig arvelig %eee monarki %eee der en sønn tar over etter sin far eller sin mor men at det blir en annen form for maktovertakelse og og regentskifte.


og da blir jo %eee det å iscenesette disse ulike delene av historien det blir en måte å gå gjennom de måtene dette kan skje på ikke sant og vi får en %eee %eee og hvor du ofte fokuserer på alt annet enn fredelige maktovertagelser.


ja så det ein på ein måte kan seie det er at dette er skodespel som tematiserer samtidig politikk altså femtennittitalspolitikk gjennom fjortenhundretalspolitikk i ei tid da sensuren elles sto veldig sterkt.


det var jo faktisk ikkje lov å snakke høgt om %eee kva som skulle skje når Elizabeth ein gong dør.


etter det så er det ikke trygt å skrive historiske skuespill le£ lenger.


ja så %eee Shakespeare sin omgang med fakta altså kva som reint faktisk skjedde den er omtrentleg %eee me må kanskje åtvare om viss folk er veldig opptatt av den slags %eee så vel så %overlapping.


helt på tur men den er ikke %eee det er ikke det det handler om.


det handlar om makt %eee som sagt og %eee det er jo noko av det som gjer dei så så grunnleggande %eee moderne det er jo det at Shake£ i Shakespeare sin versjon so speler historia seg ut som ein konsekvens av menneskelege handlingar.


det er ikkje ikkje guds intervensjon for å seie det slik.


og det det gjør nettopp at at at at i disse stykkene så så er det en slags pågående undersøkelse, ikke bare av hva makt er men også av hva er historien, hvilke krefter er det som former historien?


vet ikke om du %eee har har tenkt noe mer på det rundt det Aage?


%eee men det så det det kommer jo veldig tydelig fram hans interesse for mennesket i det hele da og og på en måte %eee men slik som hele %eee kongetittelen er skal liksom da være %eee gudommelig sanksjonert.


og %eee legitimitet er jo et sånt spørsmål alle disse skuespillene brukes veldig lang tid på ættetavler og den type ting som skal %eee på en måte forklare %emm forklare liksom %eee en viss kongens rett over ja Henrik den femtes rett over Frankrike for eksempel eller etter eller annet slikt.


så når det kommer til stykket så %mmm så er det jo mere den rå makten og det er på en måte samspillet mellom dette legitimitetsbehovet og den rå maktbruken er det som gjør dette interessant og mellom der så står det alle menneskene %heh på den ene eller på den annen måte da %emm.


og det er jo det er jo viktig å understreke at at dette her er jo ikke %eee bare %eee maktkritikk heller på noen måte fordi at altså det Shakespeares kompani lord Chamberlains menn de opptrådde ofte for dronning Elizabeth og da er det selvsagt grenser for hvor %eee hvor langt du kan gå i en type kritikk av av makta.


poenget i mange av disse spillene handler jo om at på en måte når når senteret når kongen når monarken er svak så er det ingen ende på den det kaoset som kommer til å følge av det %eee sånn at det er jo også en altså en en en maktkritikk av %heh av dårlig makt da.


%emm men nei den er ikke %unint det er ikke noe enkel kritikk av makten som sådan nei, det er det ikke.


nei no skal me prøva å ta oss gjennom alle stykka %eee og %eee me kjem til å nærma oss dei i den rekkefølga dei er skrive.


ikkje som i folioen altså da med %eee og da dermed altså for å seie det på %foreign då vi begynner på episode fire.


ja %emm og der finst %emm det finst ein ganske etablert %eee måte å å sjå på historiespela på der %eee ein %eee delar dei opp i sekvensar der %eee den fyrste sekvensen tematiserer Rosekrigen og og den andre sekvensen tematiserer Henrik den fjerde og Henrik den femte.


så då kjem me jo då til den såkalla el£ då begynner me rett og slett med den såkalla rosekrigsekvensen.


kva er det %eee kor hen kor hen er vi no %eee Marius?


og vi vet også at %eee det er en %eee heidundrende %eee suksess.


%eee så er det jo tre stykker da om Henrik den sjette som alle sammen er fra sånn tidlig femtennittitall.


og Henrik den sjette del éin den gjev oss då fortellinga om korleis England taper terretoritum£ territorium i Frankrike og korleis ein veldig veldig ung og veldig påverkeleg kong Henrik den sjette vert til ei ei brikka i eit stadig meir %eee eskalerande maktspel med hoffet.


og so i del to så har Henrik blitt myndig, han har gifta seg.


han inntek\overtek trona men han har framl£ han er fortsatt\framleis ein veldig svak regent.


%eee han vert manipulert %eee rundt alle rundt seg inkludert ikkje minst av si eiga kone dronning Margerete.


og det endar då med at ein av dei mektigaste adelsmennene ved hoffet %eee hertugen av York går opent ut og erklærer sin %foreign %emm.


så får ein rett og slett rosekrigen %eee og alle slaga dei blir skildra i i del tre.


og det endar med at %eee at %eee kong Henrik den sjette blir drepen av Rikard av York og Edvard den fjerde frå huset York går inn i %eee rolla som konge av England ja.


det er %eee dette er jo rosekrigen er jo %emm kjent som inspirasjonen til George R.R. Martin %eee som då han skreiv Game of Thrones og det er jo ikkje så vanskeleg å forstå.


nei det %eee ja hvor skal man begynne der egentlig?


altså det det det mest opplagte ligger jo %eee eller i hele %eee fra starten av Game of Thrones hvor på en måte de to husene som står mot hverandre da er %eee eller kongeslektene er er Stark og Lannister som jo er York og Lancaster.


det det det er jo veldig likt men %eee da jeg da jeg da jeg så den jeg jeg ikke noe sånn kjempe Game of Thrones %eee %eee fan men %eee men %eee var litt klistra første sesongene.


og en av de tingene jeg synes var veldig interessant med med med den sånn %eee tv-serien hvordan den hvordan den på en måte relat£ altså forholdt seg til publikum var at den brøt med den liksom sånn sentrale %eee mest sentrale da av alle sånne tv-seriekonvensjonene,


%emm og slik så er det at du kan føle at på en måte alle tv-serier etterhvert begynner å ligne på hverandre handler jo med dette her at det blir sånn karakterbasert.


%eee og han %eee han blir ganske sånn %eee %eee brutalt hugget hodet av helt på slutten så da skjønner vi at den kontrakten med at på en måte at dette skal sitte her for karakterene den gjelder ikke her.


og det er jo liksom noe av det samme i disse %eee ti skuespillene her at du %eee når du leser dem og i sammenheng så får du en eller annen sånn stor og episk og ganske sånn overveldende følelse av historie som utspiller seg.


på tross av at disse skikkelsene dominerer enkelte stykker så er det er det en større kraft som på en måte driver gjennom hele hele da.


så det tenker jeg er noe George Martin var ganske bevisst på da han %eee jobba med sine ting.


nei %eee og d£ og det faktisk så jeg leste jo disse stykkene for mange år siden men ikke i %eee kronologisk %eee rekkefølge %eee og og har alltid slitt med å liksom få hode og hale på dem og klare å skille hvem var hvem og alt dette her.


men så leste jeg dem jo om igjen da som sånn oppkjøring til dette her og det som slo meg var jo at %eee jeg synes de fungerte mye bedre etter at jeg hadde sett X antall %eee H_B_O-sesonger\HBO-sesonger og kanskje særlig Game of Thrones fordi at da la jeg merke til at %eee hver akt i særlig andre og tredje Henrik den sjette som er de som er skrevet først,


de er bygget opp som episoder som er kny£ handler om det er én hendelse som står sentralt men så er det en større storyline som ruller og går og du vet ikke helt hvor vi kommer til å ende opp eller hvem vi kommer til å komme innom underveis.


så det er en en slags sånn %eee tv-sesongmåte å skrive et forløp på som Shakespeare bryter med allerede tror jeg med Rikard den tredje som jo springer rett ut av dette her %eee fordi at %eee fordi at her er det nettopp det er personen Richard den tredje som står i sentrum.


mens Henrik den sjette er jo en en en ganske %eee svak konge som vi har vært innom.


og det tenker jeg er noe av det som er veldig fasinerende med denne tidlige %eee tredeleren det er at %eee det er at %eee vi begynner etter gullalderen.


og gullalderen det er Henrik den femte som har vært og erobret %eee Frankrike og vender hjem med med fransk kone og så videre og så er det det er høydepunktet og så begynner vi når alt begynner å falle fra hverandre.


og det er jo et ganske fasinerende konsept som jeg tror sikkert fungerte %eee strålende, men det var også på et tidspunkt før man hadde fått disse klassiske Shakespeare-tragediene som dreier seg om én eneste person.


%mmm dette var jo veldig veldig populære stykke i si eiga samtid så så så på dan£ det %eee nivået så fungerte det heilt openbert.


det er ganske interessant persongalleri da det er jo som du var inne på det er mange interessante kvinner for eksempel.


ja det det som er %eee dette er jo %eee Jeanne d'Arc dukkar jo for eksempel opp i del éin %eee som %eee som %eee.


men kanskje den beste kvinnerolla som er det er dronning Margrethe eller %foreign Margaret.


og ho er faktisk den einaste skikkelsen som er med i alle både av dei tre Henrik den sjette-stykka og Rikard den tredje %eee som kjem direkte etterpå.


og %eee ho er ikj£ har ikkje den same sånn kompleksiteten som dei beste %eee Shakespeare-rollene har.


ho har masse snakketid %eee og ho er mykje mykje ho har mykje meir agens og handlekraft enn det %eee.


hun er ikke ond men det er bare det at altså %eee alt denne krisen utløses jo ved at den unge Henrik den sjette bestemmer seg for å gifte seg med %eee Margrete uten medgift og gir samtidig fra seg masse land i Frankrike.


og så har hun da et forhold til en annen mann som egentlig vil ha henne for seg selv, Suffolk %eee som dukker opp, men han dør og hun forblir og da Henrik prøver å gi fra seg makten mer sånn så er det hun som griper inn.


ho er ganske vond i ei scene der ho tek livet av hertugen av York %eee samtidig som ho og og når han %eee ho fortel han at sonen hans er drepen og %eee for å tørka tårane så gjev ho han ein handduk dyppa i sonens blod og det.


at han er så %eee tafatt setter alle de andre tingene i spill, fordi det er der på en måte hele %eee intrigene rundt %eee rundt det %eee tomrommet i midten %eee settes %eee i sving av ham.


og jeg synes også han er en veldig interessant skikkelse selv om han får veldig mye mindre altså dette her med å ha svake hovedroller det det er jo flere av disse %eee historiestykkene og og mange av de andre Shakespeare-stykkene sånn sett også som som har det.


%eee men det som er litt sånn %eee t£ trist for Henrik den sjettes del da er at han får liksom mindre å å å meske seg med sin egen svakhet enn en del av de andre %heh.


han har ikke så mye å å spille på der, men han er %eee han er interessant i det at han %eee at %eee at %eee liksom selve skikkelsen er en er en form for sånn kritikk av religiøsitet òg da tenker jeg ikke sant.


så %eee han på en måte alt som er litt sånn utfordrende da da går han og og begynner å be og %emm.


ja ja ja nettopp det det tar seg dårlig ut og så sier han sånne fatale ting og når du virkelig vet at du er i trøbbel han sier sånn %foreign sier han.


og da skjønner jeg nei nå kommer det bare til å bli %eee %eee slakting feide og krig heretter.


han skulle bare ønske at han kunne slippe å være konge uten å måtte b£ bli drept %heh.


men %eee Henrik den sjette han er altså han er ein han er ein %eee %eee følsam sart sjel %eee som ikj£ som ikkje vil bli konge men i neste skodespel Rikard den tredje då møter me hans rake motsetning.


det er ein ein %unint ein hardhaus som gjer alt han kan for å bli konge.


for %eee på slutten av Henrik den sjette skodespela det som skjer er jo altså da at at Henrik den sjette blir drepen av Rikard av York broren til %eee den neste kongen.


ja Edvard %eee men Rikard han har jo ikkje tenkt å stoppe der og han er %eee tittelfiguren i det neste %eee stykket som er strukturert meir som ein tragedie altså det er Rikard den tredjes vekst og fall.


og %eee ja her her begynner jo på ein måte Shakespeare verkeleg å komme inn i dette her %eee grepet om den komplekse fasinerande enkeltpersonen.


absolutt og noe av det som er litt int£ ganske interessant sånn teaterhistorisk eller forfatterskapshistorisk er jo at de tre første %eee eller de tre Henrik den sjette-stykkene regner man med at er %eee samarbeidsprodukter.


det er det er flere dramatikere som har gått sammen og og jobba fram dette her.


mens %eee Rikard den tredje er %eee fullblods %eee Shakespeare og %eee her får vi altså fra første scene så er det Rikard som kommer fram og snakker til oss og snakker med publikum og sier her er jeg, dette er min plan.


det er jo det som gjør også skuespillet så interessant tenker jeg sånn dramatisk da at han hele tiden han har et %eee et %foreign %eee et offentlig ansikt liksom i selve skuespillet og så har han hele tiden disse herre sidereplikkene direkte til deg liksom hvor han forteller om det egentlige motivene.


og det er jo også så utrolig genialt grep for du får jo da på en måte du blir trukket til han %heh når han er %eee på den måten og får en viss sympati med da den mest liksom %eee nedrige skikkelsen i litteraturhistorien omtrent.


jo men det er akkurat det det skapes en allianse mellom publikum og Rikard.


han er jo en en heslig figur på mange måter som bare er opptatt av seg selv og spiller spillet og er en sånn skikkelig Machiavelli-skikkelse.


så stygg at hunder bjeffer når han går forbi.


%unint at hunden bjeffer når han går forbi %eee og %eee og i stand til å å bortforklare sin egen ondskap %eee ved å vise til sin misformede %eee kropp og så videre.


men det at han lager en allianse til publikum samtidig som han ik£ aldri viser sitt sanne ansikt for noen andre i stykket, gjør også at altså det er en sånn dobbelthet som ligger i dette uttrykket %foreign ikke sant hykler %eee det kommer egentlig fra gresk betyr skuespiller.


ja eller det %eee det minnet meg om han der turkmenske presidenten som ble kalt Turkmenbashi, turkmenernes far, %eee for da var det slik at parlamentet %eee de stemte for at han skulle være president for livstid og han sa nei nei, men tredje gangen de stemte for at han måtte være det da måtte han gi seg for i grunnloven står at tre ganger så er du bundet, så da ble han det.


det er det jo nok av altså Rikard den tredje har jo den her heilt klassiske %eee tragediestrukturen.


det er %eee hans vekst der han %eee ryddar alle av banen og inkludert sin eigen bror og blir konge, men etter at han er blitt konge så går det ganske raskt nedover igjen %emm.


men han er som du seier han er jo ein av dei på ein måte minst sympatiske karakterane til Shakespeare som me likevel får den her %eee f£ %eee fasinasjonen for for han er så sabla interessant.


det er jo han som er den soleklart mest interessante %eee.


ja det vi føler er jo at verden er hyklersk, ikke han, ikke siden siden han snakker med oss.


det er jo viss ein kan trekke fram ei scene så er det jo ganske tidleg i stykket der han har har %eee lagt for dagen sin sin vonde natur.


%heh for oss og so møter han %eee ei viss Lady Anne som er enka etter.


Warwick som han har drept i tredje Henrik den sjette.


så han møter og han har ikkje berre berre drek£ drepe mannen hennar men han har og drepe svigerfaren hennar som er Henrik den sjette %eee og ho går i sørgeklede %eee for desse mennene som ho har tapt.


og så møter Rikard %eee og så møter ho Rikard som ho sjølvsagt foraktar for ho veit at han har drepe han og han nektar ikkje for at han har drepe begge desse mennene.


og likevel så i løpet av den her %foreign dei har med kvarandre så greier Rikard den tredje eller %eee fortsatt\framleis berre Rikard då å overtale Lady Anne til at ho skal gifte seg med han.


og korleis i all verda han greier det jo det er jo nettopp fordi at ha£ dette er ein mann som einaste han har å stole på her i verda det er sitt eige snakketøy, det sin eigen %eee evne til å manøvrera seg mellom menneske.


%mmm det minner meg om en sånn der David Foster Wallace-novelle som heter The Asset hvor det er en en fyr som forteller en annen fyr %eee hvor vellykket han er til å sjekke damer fordi han har en sånn en arm som er helt deformert som en liten finne og når han begynner å snakke om den eller vise den fram eller får noen til å ta på den så har han dem i sin hule hånd liksom så det er jo det er jo samme greia her.


men jeg bare tenkt å gå litt litt tilbake fordi %eee %eee veldig imponerende %eee altså dette %eee denne oppsjekkingen ved ved liksom %eee båren til den til den døde ektemannen er jo er jo det er jo en helt fantastisk scene %eee men men %emm.


men men noe av dette %eee de£ de£ kvinnesynet %heh i de derre i de første %eee %eee %eee Rosekrig %eee skuespillene er jo litt %eee snurrige.


slik er det jo litt med altså Joan of Arc er jo bare en en hykler og en %eee og en hore egentlig.


%eee hun later som hun er madonna, er sjølsagt en hore %eee, og det er jo litt det samme greia som er med denne Anne da ikke sant.


hun står der så from og så fin men så lar hun seg bare gå rett i armene på på mannens morder %emm.


det er ikkje en veldig interessant rolle å spele for etter den her scenen så forsvinn.


altså ja hun forsvinner ut men altså jeg tenker.


hun har jo en interessant ting hvor hun sier at hun blir offer for sin egen forbannelse for hun hun står jo og forbanner %eee ikke bare mannens morder men også den kvinne som måtte gifte seg med dette monstret og ja så ble det meg selv.


jeg jeg tenker at det at det er to litt forskjellige skikkelser likevel fordi at %eee det interessante med Joanne D'Arc er jo at %eee hun ligner veldig på %eee Marlowes %eee Doktor Faustus,


fordi at hun har inngått en slags pakt med djevelen som gir henne da %eee nærmest ubegrenset %eee makt %eee og evne til å vinne over sine fiender helt fram til det øyeblikket da det er over.


og da går hun rundt på slagmarkene og sier %eee ånder kommer dere å hjelper meg og så bare står de der og så sier de.


mens Anne hun er mer enn figur for for publikum tenker jeg.


vi ser han der jævelen, vi vet akkurat hvem han er, og vi klarer ikke la være å gi %overlapping.


%emm på slutten av Rikard den tredje så har jo så kjem %eee Rikard den tredje blir jo då velta.


og den som kjem inn det er Rikmund Richmund %overlapping.


han blir Henrik den sjuande altså dronning Elizabeths sin bestefar og han har tatt makta og på den måten så kan du seie sånn å det er alt dette her har ført han til at no er Tudorane endeleg på makta.


sånn kan du seie det %eee eller sånn kan ein sjå på det.


samtidig så det Shakespeare til no har vist oss er jo ein eit ganske tilfeldig maktspel der balansen har vippa i den eine og den andre retninga og til slutt så sto det meir eller mindre tilfeldig ein Tudor %eee med makta og han er heller ikkje %overlapping han er ein %foreign han.


ja altså vel vi vi vi snakket om det på forhånd %eee og du sa %eee han er prototypen på Brandon Stark, den som går seirende ut av %eee av Game of Thrones %eee og som ingen er interessert i det hele tatt.


me skal me nærmar oss det som mange ser på på ein måte så som som hovudverka innafor historiesjangeren nemleg Henrik %eee den %eee fjerde- og femte-stykka.


ja altså altså den dette er jo et et litt interessant for det er ikke %eee når kommer det stadig %eee rennende noen sånne mulige kandidater til Shakespeare-kanon, men Edvard den tredje har altså vært med oss nå i cirka tjue år og det vel ingen som egentlig elsker det stykket.


men vi vi vis£ vet at Shakespeare har skrevet en del av det via sånn vitenskapelige ut£ utregninger og sånne ting.


men %eee det stykket er egentlig kanskje mest interessant det er ikke så veldig bra bare så det er sagt %eee men det er kanskje mest interessant fordi at Edvard den tredje er jo den som på en måte er %eee er %eee det er barna hans som setter i gang Rosekrigene.


han er da sønn av Edvard den annen som den homofile %eee svake kongen som Marlowe skriver om og så %eee og så forsøker han da å å dra til krig i i Frankrike %eee og %eee og sånn men det er en sånn det er ikke noe godt stykke men han er en veldig sånn ambivalent %eee karakter.


og så kommer de liksom tre ganger han holder på å dø så sier han jeg har flere sønner og dette er den beste måten å dø på sier han %heh så %overlapping.


%eee så men men det er ikke det er ikke et veldig interessant stykke altså det er det ikke.


men %eee mens %foreign John kong Johan er er faktisk %eee viser en slags overgang til noe annet igjen tenker jeg.


det her er vi altså langt før %eee rosekrigene så det er ingen forbindelse %eee der og det det finst også et annet stykke fra omtrent fra femtenåttini skrevet av George Peele som har omtrent akkurat den samme historien.


bestemmer han seg da for å %eee for å ta livet av sin %eee unge rival og det er sånn hvis du har et barn i Shakespeare sånn så kommer det til å dø ganske fort.


men det er noen det fine med kong Johan er at det er noen veldig sånn sterke scener der først når han der lille Arthur blir blir blir stjålet og satt i fengselet sånn så er det moren hans som har en sånn utrolig rørende sånn sorgscene.


det er jo %foreign %eee far og son men akkurat mora i kon£ kong har ein ja.


og han som får i oppdrag å drepe ham han klarer ikke å gjøre det og det er noe sånn veldig sånn intense scener %eee der %eee vi opp£ eller der hvert fall jeg opplever at det er noe som holder på å skje i Shakespeare og det er det at han blir mer opptatt av de episodene av det som skjer mellom folk enn av historien med stor H.


%eee og og i i i kong Johan også så er det sånn der kan du virkelig ikke peke på noe fo£ historisk forsyn eller noe sånn, der er det %eee ingen legitimitet og bare forsøk på å posisjonere seg og ingen som egentlig klarer å leve opp til sitt beste selv kan du si.


det er vel et stykke som har bedre tittel på norsk enn på engelsk det der altså Johan uten land er da %overlapping.


%heh no kjem me til det som %eee blir %eee som sagt ja det blir %eee gjerne kom %eee betona som som høgdepunktet %eee.


%eee gull %overlapping innanfor historiespel.


det er altså dei fire spela som gjev oss overgangen frå Rikard den andre til Rikard den fjerde og over til Henrik b£ b£ beklagar Rikard den andre, Henrik den fjerde og Henrik den femte, som er altså historisk før %eee Henrik den sjette.


noe av det som også er veldig fasinerende i Kong Johan %eee for å for å ta det, det er at nettopp den scenen hvor %eee hvor kong Johan får vite eller har sendt bud for å drepe %eee denne lille Arthur og så vender da adelsmennene seg mot ham samtidig.


%eee og så forsøker han å fraskrive seg ansvaret og så viser det seg at Arthur fortsatt lever og så blir han veldig sånn ja %eee men jeg %eee der kan dere se jeg mente ikke noe vondt og så faller lille Arthur ned og dør og sånne ting.


ja den %eee såkalla Henriaden altså %eee det begynner med Rikard den andre.


%eee det er eit skodespel frå %eee rundt femtennittifem, omtrent same tid som Shakespeare skriv %eee Romeo og Julie, En midtsommernatts drøm.


det er verkeleg Shakespeare i i godform.


%eee så det som skjer er at %eee han mistar gradvis grepet over kongemakta.


ja Mowbray %overlapping og %eee Bullingbrook.


da %emm %eee vår venn %eee Bullingbrook som senere blir Henrik den fjerde %eee.


og når du kommer inn i det stykket og ser det så er det umulig å finne ut hva den konflikten egentlig dreier seg om, hvem som har gjort hva, hvem som beskylder hva hvem for hva, hvem som har rett, hvem som gj£ har feil.


og så bryter da Rikard den annen helt sånn %eee helt sånn %eee d£ tilfeldig nærmest inn.


nemlig han han bare avbryter den duellen som de skal ha og så sier han at at ok du Mowbray du blir forvist for alltid.


%eee du Bullingbrook du du blir forvist for noen år og det er fullstendig vilkårlig men %overlapping.


enda mer vilkårlig først sier han ti år og så %eee %overlapping plutselig ombestemmer han nei seks år.


han begynner å forhandle %eee og og og da fremstår han også som en veldig sånn svak hersker fordi at skal du være vilkårlig så må du være absolutt det.


%unint og det som då altså det er jo her blir handlinga i stykket blir lagt med at Rikard den andre forviser Henrik den %eee han han forviser Henrik %overlapping Bullingbrook.


i tillegg så tek han etter at faren til Henrik Bullingbrook John Gaunt døyr så tek Rikard den andre landet hans.


han tek farsarven til Henrik %eee Bullingbrook.


fordi at han vil gå til krig mot Irland.


og då får Henrik Bullingbook ein unnskyldning til å komme tilbake til England og sakte men sikkert så bygger han seg opp støtte og sakte men sikkert, det er litt uklart korleis, så blir det eit slags krav om at han skal bli konge.


moralen er gå ikke til krig mot Irland egentlig %overlapping.


ja det var ja de gjorde jo det faktisk rent faktisk %overlapping ja nei det gikk også skikkelig dårlig ja.


men Rikard den andre er jo òg ein av Shakespeares verkeleg mest minneverdige karakterar.


ja ja det jeg syns det er kanskje av alle de stykkene her så var det det som jeg syns var sånn %eee %emm morsomst å lese igjen egentlig og som har mer og og det er jo kanskje litt %eee her igjen så er det jo denne svake monarken svake kongeskikkelsen.


%emm men %eee men det jeg tenkte på liksom når jeg tenkte på det han som skikkelse det det er at også dette her er sånn %emm %eee oppdagelsestiden altså Amerikas oppdagelse og koloniene og %eee vitenskapen første tid og og så videre.


men det som på en måte ja blir kanskje litt sånn klisjé å si men Shakespeare er veldig mye en sånn oppdager av det indre og %eee og da syns jeg denne %eee denne denne Richard den andre er jo på en måte en sånn proto-Hamlet da en før-Hamlet egentlig.


og en en lignende scene er jo på slutten her hvor %eee Richard sitter i %emm i %eee en eller annen %foreign i %eee ja i et.


sorry %eee men da da har han en en samtale med seg selv der hele hans indre liksom verden kommer frem og du du ser at han er på en måte fremdeles da %foreign altså det indre.


så så som sånn skikkelse så tenker jeg liksom %eee et moderne menneske da og at det virkelig er liksom her er det.


der ser du jo veldig hvis du sammenligner han og Henrik den sjette så ser du en stor endring som har skjedd.


og det som er fasinerende med Rikard den annen er at han er jo ikke noen veldig interessant type i seg selv, men han blir interessant for seg selv.


når den bekreftelsen faller bort, så begynner han å stille spørsmålet men hvem er jeg egentlig?


er det Rikard den andr£ eller er det Rikard som frivillig gjev frå seg makta, eller er det Henrik som tek makta?


og du kan eigentleg spela det stykket %eee litt begge vegar men uansett så er det det at %eee Henrik Bullingbrook han er jo ein ganske kjedeleg type samanlikna han er han er.


og %eee i kj£ og rundt dette her då og rundt desse her to personane så er jo kjernespørsmålet, er det riktig å avsette ein monark?


kva kan legitimera o£ kor tid har ein konge sjølv %eee tatt frå seg %eee retten til å regjera?


og det er et veldig betent %eee politisk spørsmål %eee på den tiden.


og det bare før vi går videre til til Henrik den fjerde-stykkene så kan vi bare nevne det da at at dette stykket har jo en %eee et sånn historisk nedslag fordi at %eee at det var jo %eee veldig populært blant %eee tilhengerne til jarlen av Essex som nettopp kom tilbake da fra krigen i Irland %eee og ikke %eee hadde fått det til noe særlig og forsøkte å iscenesette et slags opprør mot dronning Elizabeth der han skulle ta makten.


og for å på en måte oppildne tilhørerne sine så sor£ leide de da The Globe og Shakespeares kompani og fikk dem til å sette opp Rikard den annen.


%eee så sh£ men Shakespeare slipper unna da.


det som skjer er at dagen etter denne forestillingen så faller hele dette opprøret fra hverandre.


%eee jarlen av Southampton som Shakespeare dediserer dedikerer dediserer unnskyld %eee disse tidlige %eee langdiktene sine til blir satt i %overlapping.


fordi det var en mulig %eee kjæreste elsker %eee av Shakespeare også.


%overlapping fall en nær forbindelse ikke sant.


%eee han er da Essexs høyre hånd, men han blir ikke dømt til døden.


så så det vi ser er at er at mot slutten her sånn så er dette spørsmålet om en hersker som mister makten og selv om dette stykket er ikke egentlig opptatt av først og fremst er det riktig eller ikke men det er men det blir mer opptatt av hvordan Rikard opplever dette her.


bare si sånn helt kort da dette her er jo altså det det %eee %foreign altså det troneranet fra Richard er jo på en måte den opprinnelige synd som driver alle hvis du leser den kronologisk da.


det er jo på en måte hele der og da er det liksom først på slutten %eee med Henrik den syvende og hans giftemål med en en en en York-prinsesse eller York-adelsdame som på en måte er den er den liksom endelige den på en måte liksom komedieaktige gode slutten da på noe vis liksom.


men %eee %eee men jeg tenker jo at her er det på en måte noe %eee fordi Shakespeare har jo stor interesse også for romersk historie og den starter jo egentlig med brodermordet ikke sant altså Romulus dreper Remus i det han kommer inn og romerne sa hele tiden at dette er en forbannelse over oss og dette gjentar seg gjennom hele vår historie.


og det er noe liksom sånn %eee paralleller da som %eee som Shakespeare forsøker å fra romersk historie inn i inn i hans liksom engelske historie %unint han forsøker å putte og som bs£ og har også noe å gjøre med utviklingen av en engelsk sånn imperieselvfølelse da.


og desse tre spela dei er skrivne mellom femtennittiseks og femtennittini, og dei kretser\krinsar jo ja faktisk ikkje so mykje om Henrik rundt Henrik den fjerde.


det det kretser\krinsar mykje meir om konsekvensane av at Henrik fekk trona på litt %eee shady %eee grunnlag.


og det siste han sier da i Rikard den annen er jeg skal dra til Jerusalem for å bøte for min synd, og så i Henrik den fjerde-stykkene sånn så sier han %eee det funka ikke %heh.


altså han seier veldig sånn her eg skulle eigentleg reiste til til Jerusalen men her eg har masse opprør i mitt eige rike, Jerusalem må berre vente, for for det som skjer er at at %eee.


skulle vært i kirken men det måtte måtte %eee ja.


%eee Henry Bullingbrook han er altså då blitt kong Henrik den fjerde.


%eee uro truge på alle måt£ på alle horisontar.


%eee det er ei ulmande misnøye blant hans tidlegare allierte og det flammar då opp til eit fullblods opprør som er leia an av %eee den %eee den %overlapping Hotspur %overlapping den heite sporen %overlapping Hotspur og samtidig så har du då kongen sin eigen son prins Hal.


han er mest opptatt av å leva livets glade dagar i %eee Londons gater som en ung spelar %eee saman med kanskje ein av livets gladaste gutar.


ja for livets glade gutter går solen aldri ned.


dette her er jo dette er kan me seie at det er Shakespeares mest elska figur?


han stikker jo av med hele stykket og det er jo er jo %eee noe av det som på en måte er forberedt lite grang£ grann i king John som vi snakket om og i den vendingen inn i Rikard den andre er at disse karakterene blir på en måte større enn den historien de spiller og ingen er større bokstavelig talt enn John Falstaff som er fryktelig.


han er jo nærmest ikke en karakter men et slags prinsipp.


du må introdusera han for dei som som ikkje har han heilt present.


altså Falstaff %eee er i utgangspunktet ikke en historisk skikkelse.


%eee i %eee den første versjonen av dette stykket så så ble han kalt John Oldcastle %eee etter en historisk skikkelse %eee som fantes, men han hadde da etterkommere som %eee gikk hardt ut og krevde en %eee et navneskifte.


så da finner Shakespeare opp denne figuren som John Falstaff.


og han blir da en slags en slags mentor for da denne unge prins Hal, en alternativ farsskikkelse kan du si,


%eee som %eee som %eee er et slags kaoselement og som gjør at da Hal tilsynelatende ikke kan brukes til noe fordi at han er bare sammen med Falstaff som vi godt kan se på som en slags sånn %eee %eee skyggebilde av av denne %eee kongen som egentlig er %eee illegitim ikke sant.


men %eee men det Falstaff ikke vet men kanskje aner er jo at prins Hal bare bruker han fordi at han ha£ %eee det sier han tydelig %eee tidlig i første Henrik den fjerde-stykket han iscenesetter seg selv rent teatralt.


og %eee i så måte så er han en direkte etterkommer av Rikard den tredje for å si det sånn.


fordi da da vil han få så mye mere kraft hvis han på en måte først er mørk og så blir lys.


men dette springer jo ut fra en analyse av at %eee kong Henrik den fjerde er svak fordi at han er illegitim.


han har ikke %eee han har ikke %eee den legitimiteten som skal til den autoriteten som konge og derfor er riket i oppløsning.


så Hal tenker at at det han gjør er at han på en måte adskiller seg fra den farsfiguren sånn at han kan tre inn som en rettmessig arving og overraske alle mot slutten.


%overlapping den når jo eit heilt sånn fantastisk dramatisk høgdepunkt i akt to scene fire for da er berre for å %foreign så er jo då %eee Falstaff og Hal er på vertshuset %foreign i London i Eastcheap.


det var den beste produktplasseringen i litteraturhistorien akkurat %eee.


%eee eg var plutseleg i i Harry Potter-universet, men %eee det dei er på dette vertshuset %eee i i London og så kjem det eit bod som seier at prins Hal må innfinne seg på slottet i morgon tidleg for kongen vil snakke med han.


og då seier Falstaff du kjem til å få kjeft %heh.


eg kan vere kongen og så er du deg sjølv, og så skal me spela ut den audiensen hos kongen.


og resultatet det er jo kanskje eit av liksom dei mest intense, gnistrande, dramatiske augeblikka.


det er et fantastisk sånn metateatralt øyeblikk fordi at de spiller da %eee et et lite skuespill for hverandre og seg selv og i løpet av det skuespillet så for det første så får du etablert at disse folka her de kjenner hverandre.


de kjenner hverandres måte å tenke og være på i verden.


han må du ta med deg videre inn i æren %eee og så %eee fordi at hvis du kvitter deg med Falstaff så kvitter du deg med verden.


då svarer prins Hal desse kj£ desse utruleg enkle men mangetydige orda %foreign.


ja veldig nifs men Hal er jo en nifs figur %eee.


det er jo en annen berømt Hal, altså den fra liksom totusenogén En romodyssé %heh.


%eee så det er noe et eller annet robotaktig ved ved ved Hal hele veien syns jeg på noe vis det kalkulerende.


det er sånn %eee Henrik den fjerde del to sluttar jo med det at %eee prins Hal er då %eee endeleg blitt konge han er blitt Henrik den femte kong£ %eee og Falstaff kjem til han %eee frydefull for no tenkte han %overlapping.


no er kompisen min blitt konge %overlapping skjer er jo at.


ja altså altså rent historisk altså altså teaterhistorisk så kan det være så enkelt som at den som spiller Falstaff og som se£ rollen er skrevet for er komikeren Will Kemp som forlater %eee Lord Chamberlains menn på et eller annet tidspunkt.


men samtidig så er det er det det er på en måte det spillet Hal %eee holder på med i de Henrik den fjerde-stykkene, det dreier seg om at han skal komme i den posisjonen der han kan bli den heltekongen som %eee de tidlige stykkene tar for gitt at han er.


problemet er bare det at når han da %eee avviser og forkaster Falstaff, så forkaster han også alt det som gjør at vi er glad i ham og er interessert i ham.


for du er ikkje så glad i Henrik den femte som stykke heller.


nei jeg er ikke det jeg syn£ syns jo på en måte det det er sånn hele det det første handler jo veldig mye om ære og egentlig hele det gjør jo hele den triologien der da %eee sånn at %eee Hotspur er jo den som han da han snakker jo bare ære og Hal sier jo også om ham denne opprøreren %emm at han er den mest %eee ærefulle av dem alle.


%eee mens i det skuespillet %eee det stykket så har jo Falstaff en sånn veldig berømt enetale om ære.


%emm så han poengterer jo de£ greia der hele tiden og %eee ja nettopp sånn at hvis han skulle på en måte slippe til med noe sånt som det der i Henrik den femte så ville på en måte %heh liksom hele hele greia sett litt annerledes ut.


fordi her er det jo også Henrik den femte handler jo litt om at på en måte for å %eee %eee vaske seg for synden ved dette kronranet tronranet til faren så drar han for å %eee erobre Frankrike egentlig %heh.


ja der er det også en veldig sånn lang ættetavle og noen greier i begynnelsen for å forklare hvorfor han han han gjør dette her.


%eee men men hele tiden så er det det det det spillet %eee som jeg av det og noe av grunnen til at jeg ikke liker det er jo at det har kanskje vært brukt i litt sånn %emm.


filmene filmatiseringene for eksempel understreker jo det liksom sånn derre egentlig sjåvinistiske da altså %eee engelsk %eee %eee nasjonalistiske aspektet.


og det får meg til å tenke på han B_B_C-reporteren\BBC-reporteren som leser liksom resultatene fra sånn %foreign etter hverandre sånn Leyton Orient %foreign og ja.


%emm så d£ %eee det er noe det er noe det er noe med det som gjør at jeg %eee %emm ja altså det er flott stykke og sånt.


og den den den mest berømte talen der er jo er jo %emm talen til Henrik den femte når på en måte de ser at franskmennene kommer ved Agincourt og de er fem ganger så mange %eee og de mister litt motet så snur han hele med å si at %eee jo færre vi er, jo større ære for hver %emm.


og %eee og og det tenker jeg på en så sånn prototypisk sånn %foreign som alle %eee kapteiner i fotball har da, så han er liksom fotballkaptein Henrik den femte.


men det Shakespeare gjør når han skriver disse Henrik den fjerde- og Henrik den femte-stykkene er at han tar utgangspunkt i at alle s£ tenker at Henrik den femte er %eee høydepunktet i Englands historie eventuelt før nå.


men ved hjelp Falstaff-skikkelsen og den %eee relasjonen mellom dem og det at Falstaff blir en representant for alt det som gjør livet verdt å leve og på en måte setter det opp i kontrast til det politiske spillet,


så undergraver han ikke Hals legitimitet som konge men som en person som vi er interessert i å heie på.


du kan gjerne se det %eee s£ lage en en en patriotisk %eee forestilling av Henrik den femte der Hal er helten.


men det er jo det derre patriotisme er en skurks siste flyktested eller fluktsted eller ja.


ja ja men du kan også se det ei£ se det motsatt og se at at ok han vinner %eee kanskje %eee den store kampen men han har tapt våre hjerter.


for eg eg og eg greier ikkje heilt å lese eg er liksom litt sånn i og i i team %eee ikkje Henrik den femte %eee og det er fullt mogleg å lese det.


det er jo sjølvsagt fullt mogleg å lese den som ein %eee ein sympatisk figur.


det er det nesten alltid hos hos Shakespeare, den her tvitydigheita.


men men for meg så så er han %eee ein krigshissar så som prøver å å å å d£ å rettferdiggjere sitt eige %eee sin eigen %overlapping på på.


altså mulig jeg tar farge av jeg jobber jo liksom da i en menneskerettighetsorganisasjon og dette er en mann som da han på en måte truer og plager de sivile.


han går til krig på et svært tvilsomt grunnlag.


han ville vel kanskje bli dømt for aggresjon i den internasjonale straffedomstolen i Haag for den %eee invasjonen av Frankrike så.


og da skal det jo seiast at Shakespeare er ikkje blind for dette her fordi at han gjev oss jo nokon av dei finaste scenane i Henrik den femte er jo når han plutseleg før den her kampen %eee slaget i Agincourt så går han inn og så og så og så visar han samtalen mellom soldatar som sit og gruer seg til kampen ikkje sant.


kvifor skal me døy for dette herne her og er det eigentleg ein rettferdig kamp?


og han greier jo eigentleg ikkje å rettferdiggjere det så det er eit veldig sånn fint blikk for for dei vanlege menneska som ikkje det er ikkje berre her i historiespela at det kjem inn det er noko som me kan kan spore i mange spel at Shakespeare ser dei vanlege menneska som offer.


%overlapping og det er ikke bare det men noe av det vi får vite et skus£ skuespill også er jo hva han har gjort med %eee vennene til Falstaff etter at han kom til makten.


%eee horene og løsgjengerne og %eee og hele den gjengen der, de er jo %eee rydda vekk.


%eee me har eitt %unint me har på ein måte litt Henrik den åttande igjen.


%eee det er to tredjedelar av det stykket Henrik den åttande som ikkje er skrive av Shakespeare antakeleg.


er det noko me likevel kan kan kan seie om det som eit som eit Shakespeare-stykke?


altså eg tenker %heh altså eg tenker jo at noko av det som som som kan kan vere interessant er jo %eee ja for det fyrste so er jo dette her det er jo veldig tett opp mot det er jo skrive mykje seinare enn enn dei andre stykka og det er tettare opp mot Shakespeare si eiga tid og det endar jo og litt sånn det endar med at dronning Elizabeth %overlapping.


jeg kan si jeg kan si dronning Elizabeth blir født i løpet av dette stykket.


det som er interessant med det sånn historisk altså dette er altså skrevet lenge etterpå femten år etter eller fjorten år etter etter Henrik den femte.


det er et diplom£ en diplomatisk fremstilling av nær fortid der alle konflikter er tonet ned %eee og det gjør også at det er mye mindre givende.


men det sluttar derimot med eit faktisk bang for det at under det var under ein produksjon av Henrik den åttande at ein kanon vart fyrt av %eee som ein del av %eee av produksjonen %eee på The Globe %eee og det enda opp med å antenne halmtaket på The Globe og dermed så brann %overlapping.


og på den melankolske noten så skal me takke for oss Aage, tusen takk for at du var med på den her samtalen.


god kveld og hjertelig velkommen inn hit på Nasjonalbiblioteket på Solli plass.


jeg er historiker og jeg jobber her på Nasjonalbiblioteket.


og jeg sa historiker eller sakprosaforfatter men i kveld så har jeg vært så heldig at jeg har fått %eee en av Norges mest anerkjente sakprosaforfattere som også er historiker.


hjertelig velkommen hit Ivo de Figueiredo.